Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Përse nuk ka asnjë dokumentar kushtuar këtij njeriu? Film apo një libër, një biografi?

Të kujtosh artistë kalibri si Agim Qirjaqi i bën mirë dhe keq vetes. Mirë në atë se si ia doli Gimi në skenë, në film dhe në jetë dhe keq se si e mposhti dhe e hëngri gradualisht sëmundja.

Një aktor intelektual, me një logjikë interpretimi absolute, përgjegjësi krijuese dhe amplifikime emocionale në të gjithë rolet kinematografike për të cilat dhe sot nuk na humb kurioziteti, si dhe ato në teatër nga ku patosi dhe forca e fjalës e bënte të rrallë çdo karakter, me stilin dhe individualitetin e vet.

Teatri është një art sa magjik e primitiv, po aq dijeformues dhe filozofik që arrin të japë kuptime dhe qasje të thella mbi jetën. Gimi këtë e gërshetoi gjithë kohën sa qe gjallë: fuqinë sugjestive të iluzionit me mendimet e qarta dhe universalitetin e ideve që udhëheqin njeriun në jetë.

Me një temperament fjalëpakë dhe sanguin në skenë, ai mbetet një nga talentet më të spikatura që arsyeja jonë gjen qartësi sa herë e kujton.

Lindur në Kolonjë në vitin 1950, Agim Qirjaqi do të mbaronte Akademinë e Arteve, duke nisur kështu rrugëtimin e artit skenik. Karriera tij e ngjit në skenën e Teatrit Kombëtar në vitin 1973, ku interpretoi në ‘’Familja e Peshkatarit’’ dhe ‘’Orët e Kremlinit’’. E më pas fama e thërret në film! Do të ishin ‘’Rrugë të bardha’’ të Viktor Gjikës dhe ‘’Lulëkuqe mbi mure’’ të një tjetër gjeniu, Dhimitër Anagnosti, prej nga ku fiton dhe çmimin e parë në Festivalin e II të Filmit, më 1977.

Shumëkush prej nesh nuk ka si të harrojë drejtorin e rreptë fashist të ‘’Strehës Vorfnore’’ i cili na ngrys ende vetullat prej inatit dhe sot, kjo falë Gimit dhe profesionalizmit të tij. E të mendosh që ishte thjesht në moshën 25 vjeçare ndërsa na shpërfaqet nën petkun e këtij personazhi dramatik 40 vjeçar, aktual dhe sot. Apo në filma si ‘’Dimiri i fundit’’, ‘’Radiostacioni’’, ‘’Apasionata’’, ‘’Tela për violinë’’ dhe ‘’Stola në Park’’.

Prej ku të gjithë e mbajmë mend Aleksin, shkrimtarin e shkëputur nga bota reale, për të jetuar dorëshkrimeve dhe ndoshta atij pasioni për teatrin në dukje të ekzagjeruar, por në thelb sinkron. Me një intensitet jetësor dhe përjetim të së njëjtës dashuri si ajo e Gimit. Sepse teatri ishte gjithçka donte.

Gimi mbajti postin e drejtorit të Teatrit Kombëtar në vitet 2002-2003 dhe ajo që bën përshtypje menjëherë ishte dorëheqja. Pse kaq pak? Çfarë e mundoi Gimin? E gjithë jeta e tij u përplas mureve të këtij Arti, që në Shqipëri të jep vetëm për të ngrënë një pjatë gjellë. Që, si duket, atë e ngopte. Nuk preferoi kurrë një pjatë të dytë, të tretë apo luksin e një ëmbëlsire.

Përse nuk ka asnjë dokumentar kushtuar këtij njeriu? Film apo një libër, një biografi? Mënyra si ai mbylli përjetë sytë, të dhemb dhe sot aq shumë!

‘’Kronikë provinciale’’ do të ishte dalja e tij e fundit publike, në premierën e filmit të Artan Minarollit, një tjetër regjisor që u shua para kohe nga jeta. I bërë një grusht! Duke lënë tek gjithë të pranishmit, shijen e athët të trishtimit. Gimi vuante nga sëmundja ‘’Alzaimer’’, e ishin miqtë e tij që e shtruan në Spitalin nr.5, në pavionin e neurologjisë. Mes analizave të shumta, nuk mjaftoi kujtesa e humbur e cila endej tashmë qiellit, por një koleksion i tërë sëmundjesh; tumor në kocka dhe veshka të rënduara nga azotemia.

Kështu jetoi afro dy vjet. Vetëm! Ditët e fundit i ngrysi në azil.

Sëmundja e ktheu në titanin mitologjik Prometeu, duke e shndërruar vuajtjen në një apoteoz për lirinë dhe sakrificën sublime.

Agim Qirjaqi u shua mëngjesin e 28 marsit 2010, në moshën 59 vjeçare, duke lënë pas një dhimbje që vrau jo vetëm kolegët, por një komb. Ishin të shumtë artistët që folën për të.

Mihail Luarasi, u shpreh: ‘’Humbja e tij ishte një humbje e madhe për teatrin. Një aktor dhe regjisor i shkëlqyer. Një njeri shumë i mirë, sepse në periudhën që ishte drejtor i Teatrit pati guximin dhe ndershmërinë qytetare për të dhënë dorëheqjen nga mospërputhja e mendimeve të drejtuesve sipër tij.’’

Dhimitër Anagnosti : ‘’Një aktor i madh , poliedrik. I shkëlqyer si në role pozitive, ashtu dhe në ato negative. Një njeri i madh në sensibilitetin dhe urtësinë e tij.”

‘’Kur mora vesh humbjen e tij – kujton Ermira Gjata – kam hyrë në studio dhe u thashë studentëve, të mbajmë një minutë heshtje për këtë aktor të madh, i cili meriton të lëvdohet si një ndër aktorët më të mirë të shkollës tonë. Kishte mënyrën e vet, shkollën e tij të interpretimit, nga e cila unë për vete kam mësuar shumë, e besoj do të mësojnë dhe brezat që do të vijnë. Ai, pa zhurmë dhe bujë, bënte punët. Detyrën në nivelin më të lartë profesional.’’

Ndërsa Gëzim Kame, flet : ‘’Më bënte shumë përshtypje që një aktor gjigant kishte këto elemente të mungesës së kujtesës. Fillimisht nuk fliste për sëmundjen. E shikoja që kishte një stërmundim të madh për të duruar simptomat e para të sëmundjes. Sikletosej më tepër me veten, pavarësisht se ne nuk kuptuam gjë në fillim këtë mungesë të vëmendjes’’.

Kanë kaluar shtatë vjet që Agim Qirjaqi nuk është më midis nesh dhe karrigia e tij vazhdon të mbetet bosh. Roli në skenë, gjithashtu.

Dhe në debatet shumëpërfolura për censurimin e filmave këto kohë, më vjen në mend vetëm një pyetje: Si mund të mos shihen rolet e Gimit?

Mall për to!/Konica.al/Ilnisa Agolli/

Categories
Histori

Operatori Bujar Kore: Askush nuk e besonte se sistemi do të binte

Operatori Bujar Kore: Askush nuk e besonte se sistemi do të binte

-Si e kujton ditën e rrëzimit të përmendores?

Data 20 shkurt 1991 më sjell në kujtesë ditën kur në Tiranë, mijëra qytetarë të revoltuar dhe të indinjuar nga sistemi diktatorial, përmbysën monumentin e Enver Hoxhës. Atë ditë që në mëngjes na thirri në drejtori Virgjil Kule dha na tha se ne, katër operatorë, Engjëll Strazimiri, Besnik Shima Gaspër Shllaku dhe unë, do të vendoseshim në katër pika të ndryshme të sheshit, të cilat ishin të përcaktuara, ku do të regjistronim atë që do të ndodhte, sepse atë ditë mendohej se do të rrëzohej monumenti i Enver Hoxhës. Si duket drejtoria kishte informata të sakta. Ata dinin afërsisht dhe orën. Me sa duket një gjë e tillë ishte e parapërgatitur.

Shefat tanë mund të dinin më shumë, por ne na u tha kaq. Aspak. Atëherë ishte rregull: merrje detyrën dhe shkoje. Nuk bëheshin komente të tepërta. Pasi morëm detyrën dhe urdhrat ne u nisëm dhe zbatuam me përpikëri atë çka na u tha. Mua më kishin caktuar poshtë monumentit të Skënderbeut. Aty do të rrinim për orë të tëra dhe të transmetonim zhvillimet, që do bëheshin në sheshin “Skënderbej”.

Pasi kishim zënë vendet na erdhën përforcime pasi grupit tonë iu shtua dhe një tjetër operator Fatmir Çepani, i cili ishte në katin e tretë të Pallatit të Kulturës ku kishte shkuar së bashku me gazetaren Amalia Dhamo për të regjistruar një intervistë. Pallati i Kulturës ishte pika më nevralgjike. Aty sheshi dukej si në pëllëmbë të dorës. Pra nëse ka regjistrime të sakta dhe sot për rrëzimin e monumentit ka nga ajo pikë.

-Po ju tek monumenti “Skënderbeu” çfarë detyre kishit?

Ne filmonim apo xhironim të gjitha lëvizjet e masës së njerëzve, por nuk filmonim dot rrëzimin e monumentit, pasi nuk kishim pozicion të favorshëm. Mbaj mend se ne filmuam lëkundjet e monumentit, por në vendin ku isha më fluturonin gurë nga të gjitha anët, plus dhe të shtënat me armë nga ana e policisë dhe nuk arrija ta stabilizoja dot kamerën.

Përveç këtyre edhe presioni i njerëzve që më shtynin ngado nuk më lejonin të kryeja detyrën. Kishte shumë njerëz. Turma ishte e papërmbajtshme dhe nuk pyeste për ne se ishim në detyrë. Shumë na shikonin dhe me dyshim. Ashtu ishte situata. Tepër e ndezur, e tensionuar. Pasi u rrëzua monumenti turma filloi të zhvendosej me kamionin, që tërhiqte monumentin. Pas këtij momenti qëndrimi në shesh ishte i vështirë dhe pa asnjë interes. Disa minuta pasi u rrëzua monumenti me kamerën u ktheva me shpejtësi në TVSH. Në korridor u mblodhën 7-8 veta, Virgjil Kule, që ishte dhe drejtori i televizionit, Alfons Gurashi, Amalia Dhamo, Timo Luto, Fiqiri Sejdia dhe po diskutonim, nëse duheshin transmetuar pamjet, apo s’duhej bërë një gjë e tillë. Atëherë Virgjil Kule na tha: “Po shkoj të bisedoj me Ramiz Alinë”.

Pasi nuk u lidh dot me telefon me Ramizin, ai erdhi të merrte edhe një herë mendimin tonë në duhej transmetuar pamjet në ato kushte. Ne të gjithë ishim dakord që pamjet të bëheshin të njohura për popullin. Atëherë ai vendosi për transmetimin e pamjeve ku shihej monumenti i Enver Hoxhë, që rrëzohej dhe urdhëroi Alfons Gurashin që të përgatiste kronikën. Kjo kronikë pati shumë jehonë, sepse për herë të parë edhe TVSH transmetonte një kronikë, që cilësohej kundër regjimit, ku binte kulti i drejtuesit komunist. Vërtet ishte një situatë e vështirë.

Edhe transmetimi ishte një ndërmarrje shumë e vështirë. Atë kohë ikje në dreq për asgjë. Sistemi ishte ende i fortë. Ishin muajt e parë 1991 dhe ende nuk besoj se sistemi do të binte. Mendohej se ishte një acarim i çastit dhe aq. Por pas këtij momenti situata do të tensionohej më keq. Pasi erdhën ngjarjet e Qytetit Studenti. Këto ngjarje zgjatën shumë dhe sollën kaos në Tiranë./Telegraf.al/

Categories
Histori Personalitete Sport

Futbolli italian është në zi! Ndërron jetë në moshën 82-vjeçare, ish-kapiteni i “Interit të madh”, Bruno Bolki.

Futbolli italian është në zi! Ndërron jetë në moshën 82-vjeçare, ish-kapiteni i “Interit të madh” të Helenio Herrerës, Bruno Bolki.

Një lajm i tr ishtë shumë ky për futbollin italian dhe jo vetëm.

Bruno Bolki ka fituar me Interin një kampionat në sezonin 1962/1963 dhe një Champions në sezonin 1963/1964.

Si futbollist ai ka mbajtur veshur gjithashtu edhe fanellat e Veronës, Atalantës, Pro Patrias dhe Torinos, ku me këta të fundit fitoi edhe një Kupë të Italisë në sezonin 1967/1968.

Në vitin 1971, Bolki “vari këpucët në gozhdë” në moshën 31-vjeçare ku filloi karrierën e tij si trajner.

1961–62 Inter Milan’s Balleri, Morbello, Hitchens, Bicchierai, Corso, Dellagiovanna and Bolchi

36 vite si trajner, ai stërviti skuadra si Atalanta, Çezena, Rexhina, Breshia, Piza, Xhenoa, Ternana, Mesina, Monza, Leçe, Areco, Novara, Sorrento, Pistoieze, Pro Patria dhe Bari./Panoramasport/

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Gazetari i njohur tregon takimin emocionues me Parashqevi Simakun

Gazetari dhe producenti Bledi Strakosha prej 30 vitesh vijon të jetë një figurë e dashur e publiku shqiptar. Ai e nisi karrierën në fushën e gazetarisë në moshë të re. U dallua për tonin e zërit në Radio Tirana aty ku lindi gjithçka.

I ftuar në fundmi në “Jeto me Orën”, Strakosha tregoi se ku ka takuar Parashqevi Simakun nuk e ka larë fytyrën për 1 javë.

Bledi Strakosha: Fillimet e mi kanë qenë me magnetofonin tim. Unë regjistroja zërin dhe isha audienca e vetme e vetes time. Kam takuar personalitete që më parë i shikoja përmes televizionit si Eranda Libohovë, Parashqevinë. Me Parashqevinë jam takuar në korridor dhe më ka prekur faqen dhe më tha sa i bukur. Nuk e kam larë faqen për një javë. Atë e kam pasur si idhull. Kështu kanë qenë fillimet e mia. Njeriu në jetë do të ketë pengje por të paktën të përfundojmë me pengjet e duhura.

Por cilat janë pengjet e Bledi Strakoshës?

Bledi Strakosha: Në karrierë nuk kam asnjë peng. Jam shumë falënderues për ato që më kultivuan dëshirën dhe respektin për punën. Jetojmë në kohë të vështira rendim pas interesit e parasë por kjo nuk duhet të na kthejë në qenie mekanike.

Ai veçon familjen si më të rëndësishëm në jetën e tij, prindërit dhe motrën.

Me një përvojë aq të madhe në ekran por teksa u suprizua nga e motra Bledi Strakosha nuk mund ti mbante lotët.

Jam shumë e kënaqur për çfarë je bërë sot”, tha vajza e xhaxhait.

“Jam këtu të them që të dua shumë. E di që nuk më prisje mua, jam e sigurt që kur më shikon të kujtohet ajo pjesë e jetës që e kemi kaluar së bashku. Ju dua shumë, të uroj vetëm suksese të mëtejshme, i meriton të gjitha se je i talentuar”, tha mikja e tij Desara.

Categories
Histori Personalitete Sport

Më 28 shtator 1979, Elisabeta Karabolli u bë kampionia e parë shqiptare e Europës

Elizabeta Karabolli, e lindur në vitin 1958, është një qitëse sportive shqiptaro-amerikane, e cila u bë kampione evropiane në pistoletë ajrore, duke përfaqësuar Shqipërinë

Më 28 shtator 1979, Elisabeta Karabolli u bë kampione e Evropës në pistoletë ajrore, duke përfaqësuar Shqipërinë.

Ajo ishte kampionia e parë evropiane nga Shqipëria në ndonjë sport.

E natyralizuar si shtetase amerikane, në moshën 50-vjeçare, Karabolli fitoi titullin e SHBA-së në vitin 2008 në garën e pistoletës sportive për vajza.

Ajo ka qenë kapitene e ekipit përfaqësues shqiptar deri në Lojërat Olimpike të Atlantës më 1996. Që prej atij viti, ajo nisi të jetojë në ShBA, por gjithmonë pa hequr dorë nga sporti i saj i adhuruar.

Që prej vitit 1997, ajo nisi pjesëmarrjen me sukses në kampionatin amerikan të qitjes, ku për vite u rendit mes më të mirave, kurse në vitin 2008 u shpall kampione, në disiplinën e qitjes me pistoletë.

Bashkë me Diana Mata, Ermira Dingu dhe Lindita Zeqo u dekoruan nga Presidenti Meta pak kohë më parë. Ato janë sportistet që i kanë shtuar vlerat sportit shqiptare dhe që nga dita e sotme mbajnë titullin “Mjeshtër i Madh”. Ky sport i ka dhënë vendit tonë 4 kampionë Europë, duke filluar që nga viti 1979 me Elisabeta Karabollin në Frankfurt të Gjermanisë, duke vazhduar me Ermira Dingun në vitin 1980 në Madrid të Spanjës.

Elisabeta aktualisht jeton në Shtetet e Bashkuara. Ajo ka qenë kapitene e ekipit përfaqësues shqiptar deri në Lojërat Olimpike të Atlantës më 1996. Që prej atij viti, ajo nisi të jetojë në ShBA, por gjithmonë pa hequr dorë nga sporti i saj i adhuruar.

Që prej vitit 1997, ajo nisi pjesëmarrjen me sukses në kampionatin amerikan të qitjes, ku për vite u rendit mes më të mirave, kurse në vitin 2008 u shpall kampione, në disiplinën e qitjes me pistoletë.

Categories
Art Histori Kulture Kuriozitete Personalitete

Historia e Claudia Morit dhe Adriano Celentanos, “Dashuria bëhet më e fortë në rrethana vështirësie”

“Quhem Claudia Mori. Kam dashuruar shumë dhe vazhdoj ta dua Adriano Celentanon. Jemi martuar 56 vite më parë dhe nëse nuk do të ngeleshim si dy persona të ndryshëm në çift, unë ndoshta nuk do të jetoja më në këtë jetë. Nuk kam dashur asnjëherë të dilja nga hija e tij, por as të strehohesha tek ai. Jam madje e bindur, se as ai nuk do të kishte dashur që unë ta bëja.

Dashuria bëhet më e fortë, nëse nuk heq dorë nga defektet e tua. Kjo edhe sepse kur e njoha, ai ishte askushi. Jam martuar me një të panjohur. Prej tij dhe me të, kam kaluar gjithçka që mund të kalohej në 50 vite e kusur, duke përfshirë edhe momente tepër të trishtuara.

Por gjithsesi, kemi pasur respekt, dashuri dhe pasion për njëri-tjetrin”. – Fjalët e Claudia Morit në ditëlindjen e saj të 81-të

Ajo që e bën një dashuri më të fortë, është padiskutim fakti që të dy në çift duhet të ruajnë cilësitë e tyre të veçanta, ato që i kanë bërë të njihen e të zgjedhin të lidhen bashkë që në fillim. Mbi të gjitha, të dy nëçift duhet të jenë të pavarur në çdo aspekt, emocional apo ekonomik. Kjo gjë e bën marrëdhënien më tëkonsoliduar.

Kam përshtypjen edhe se dashuritë e mëdha janë ato që përjetohen pikërisht në popullin e thjeshtë. Dashuria nuk ka nevojë për luks, për dhurata të shtrenjta, përkundrazi, bëhet më e fortë në rrethanavështirësie.

Claudia dhe Adriano janë njohur në kushtet, kur asnjë nga të dy nuk ishte i njohur apo i pasur, por sërish kanë arritur t’i rezistojnë vite të tëra bashkë. Shembuj të tillë janë të shumtë. Gjyshërit apo prindërit tanë kanë qenë bashkë në kohërat e vështira të diktaturës dhe gjithsesi ia kanë dalë vështirësive së bashku./Bota/

Categories
Histori Kulture Kuriozitete

El Dorado, Historia e vërtetë pas legjendës

El Dorado, ishte një qytet mitik që thuhet se ishte shumë i pasur me ar, dhe i raportuar për herë të parë në Evropë në shekujt XVI-XVII. Vendndodhja e përfolur e El Dorados është diskutuar në burime të ndryshme, por më së shpeshti thuhet se ndodhej në Amerikën e Jugut.

Shumë eksplorues dhe ata që kërkojnë ar ose pasuri, janë vënë në kërkim të El Dorados.

Po sipas disa ekspertëve, El Dorado, ishte në fakt një kombinim i disa miteve, dhe jo një vendndodhje fikse. Në disa rrëfime El Dorado rezulton të jetë një njeri, në të tjera një liqen ose një luginë.

Në vitin 1835, ishin mbushur mbi 3 shekuj nga lindja e mitit të El Dorados. Por origjina e tij, dhe nëse ka ekzistuar vërtet një qytet prej ari, është ende e diskutueshme. Një nga historitë më të famshme të origjinës së El Dorados, u përmend për herë të parë kur Juan de Kastelanos, një konskuistador i kthyer në prift, e përfshiu atë si pjesë të historisë së tij mbi heroizmin e spanjollëve në Amerikë, të shkruar në vitet 1570.

Historia lidhet me kreun e një fisi Muiska që banonte në një pllajë të madhe – pushtuesit e njihnin si Kundinamarka – në vargmalin lindor të Andeve, në Kolumbinë e sotme. Atje Kastelanos tregon se një herë në vit, shefi mbulohej nga koka te këmbët me vaj terpentine dhe pluhur ari.

Nga këtu rrjedh edhe emri “El Dorado”, që përkthehet “i artë”. Sipas Kastelanos, shefi i fisit hipte mbi një varkë dhe shkonte në mesin e liqenit Guatavita. Njerëzit e fisit këndonin këngë, ndërsa ai i bënte liqenit dhurata në ar dhe smerald. Pastaj zhytej brenda tij, dhe ky ishte sinjali për fillimin e një festivali. Në fakt, nuk ka asnjë të dhënë që dikush ta kishte parë këtë ritual. Thuhej se ai ishte ndërprerë rreth 40- 50 vjet përpara se të mbërrinin spanjollët.

Versioni i dytë i historisë së origjinës së El Dorados daton në vitin 1541, rreth 20 vjet pasi Kortez pushtoi Aztekët dhe 8 vjet pasi perandori inkas Atahualpa ishte vrarë nga Francisko Pizarro. Deri në atë moment, spanjollët nuk kishin depërtuar ende në pjesën më të madhe të kontinentit, pra pjesa më e madhe e territorit ishte ende e pa eksploruar nga evropianët.

Versioni i vitit 1541 gjendet në shkrimet e një konkuistadorit Gonzalo de Oviedo, dhe ngjarjet zhvillohet në Kuito në Ekuadorin Verior. Në atë kohë, ky territor u pushtua rishtazi si pjesë e shkatërrimit të perandorisë inkase nga spanjollët. Sipas Oviedos, El Dorado ishte një “Zot ose monark i madh, që ishte vazhdimisht i mbuluar me ar në formën e pluhurit të imët si kripa e bluar”.

Në shkurtin e apo atij viti, një tjetër konkuistador spanjoll i quajtur Gonzales Pizarro grumbulloi disa njerëzh dhe u nis nga Kuito, Ekuador, në kërkim të tokës së mbretit mitik El Dorado. Në rrëfimet e tij për aventurën e tij, Pizarro e përshkruan El Doradon si një liqen, dhe jo një njeri.

Një burim i tretë i kohës, kronisti Pedro de Leon, duke përshkruar të njëjtën ekspeditë, e cilëson El Dorado një luginë. Pizarro udhëtoi drejt lindjes me disa qindra njerëz (burimet flasin për 220-340 burra) dhe 4000 shërbëtorë vendas.

Ata mbaheshin të lidhur në zinxhirë dhe me pranga, së bashku me kuaj, lama, rreth 2000 derra, dhe po aq qen gjuetie. Pizarro priste të gjente shumë shpejt një qytetërim të ri, së bashku me fusha të punuara, fshatra dhe qytete. Por edhe pse marshoi për javë e muaj nëpër errësirën e pyllit tropikal dh në kulmin e sezonin të shirave, nëpër male, këneta dhe lumenj, ai nuk u përball me asgjë tjetër përveçse vështirësi, zi buke dhe mjerim.

Gjatë atij udhëtimi, spanjollët i kapën banorët vendas dhe i morën në pyetje. Kur ata nuk jepnin përgjigjet që donte Pizarro, u torturuan. Me afrimin e fundit të vitit, gjërat mbërritën në një pikë dëshpëruese. Të gjithë derrat kishin ngordhur.

Ata kishin mbërritur në një lumë të madh, me shumë mundësi Koka, në jug të ekuatorit në atë që është sot Ekuadori Verior. Atje, një kryetar fisi lokal i quajtur Delikola, pasi kishte dëgjuar për mizoritë e spanjollëve ndaj atyre që kishin marrë në pyetje, u tha atyre atë që donin të dëgjonin.

Ai foli për “popullsi shumë të mëdha më tej poshtë lumit”, dhe për “rajone shumë të pasura plot me padronë të fuqishëm”. Pizarro urdhëroi të ndërtohej një varkë; që do të transportonte njerëz dhe materiale në drejtim të rrymës, ndërsa njerëzit dhe kuajt rrugëtuan përgjatë bregut.

Ata vazhduan të ecnin në këtë mënyrë për 43 ditë, por gjetën pak ushqim dhe nuk ndeshën asnjë njeri. Në dhjetor 1541, një nga njerëzit e Pizarros, Francisko de Orelana, doli vullnetar të merrte varkën dhe rreth 50 burra për të gjetur ushqim dhe për t’u kthyer.

Orelana gjeti ushqim, por nuk u kthye. Ai bashkë më njerëzit që e shoqëronin zbuluan Amazonën, të cilën e njohën si Maranon. Ata përshkruan për muaj të tërë gjithë gjatësinë e tij duke arritur në bregun e oqeanit Atlantik më 26 gusht 1542. Orelana pretendoi se nuk kishte zgjidhje tjetër veçse të vazhdonte përpara.

Pizarro e quajti tradhti aktin e tij. Ai u rikthye me njerëzit e tij të mbetur në Kuito. Rrugës ata hëngrën qentë dhe kuajt e mbetur, madje zienë dhe hëngrën dhe lëkurës e shalës së kuajve. Mbërritën të raskapitur në Kuito në muajin qershor. Ajo e Pizarros ishte përpjekja e parë e qartë për të gjetur El Doradon.

Por sapo u përhap kjo histori, më shumë konkuistadorë u nisën në kërkim të saj. Veç spanjollëve pati edhe holandezë, flamandë, gjermanë, italianë, shqiptarë, anglezë, skocezë etj. Nga gjithë ata gjatë viteve 1530 më të spikaturit ishin gjermanët.

Kjo sepse në vitin 1528, mbreti spanjoll Karli V i detyrohej familjes bankare Velser të Augsburgut një shumë prej 143.000 florinash. Në pamundësi për të paguar, Karli u dha leje të kryenin kërkime në provincën e Venezuelës, duke vendosur një taksë prej 20 për qind mbi thesarin e gjetur, dhe po ashtu mbi skllevërit,një marrëveshje që vazhdoi deri në vitin 1546.

Ajo e Federman ishte vetëm njëra nga disa ekspedita të udhëhequra nga gjermanët në atë periudhë. Eksplorues të tjerë gjermanë ishin Georg Hohermut dhe Filip von Huten. Një nga ekspeditat e para nën drejtimin e Ambrozius Ehinger, mblodhi rreth 184 kilogramë ar, kryesisht përmes zhvatjes dhe dhunës ndaj vendasve.

Kjo i kushtoi jetën pothuajse të gjithë njerëzve të përfshirëve në atë ekspeditë, përfshirë vetë Ehinger. Kur të mbijetuarit u kthyen në Koro, kryeqytetin e Venezuelës, pas 2 vitesh, ata zbuluan se e kishin varrosur thesarin nën një pemë. Por ai nuk e gjet më kurrë. / LiveScience – /Bota.al/

Categories
Histori Kulture Kuriozitete

Si lindi tradita e nderimit të veçantë të elitës – Historia e tapetit të kuq

Sot tapeti i kuq lidhet me VIP-at, personalitetet, krerët e shteteve, personazhet e famshëm, dhe festivalet e filmit. Ai ngjall imazhet e bliceve të kamerës dhe paparacëve, fustaneve plot shkëlqim, kostumeve dhe veshjeve shumë të rafinuara, të personaliteteve të rëndësishme që zbresin nga avionët privatë, dhe që i përshëndesin me dorë turmat.

Ky është një koncept shumë modern i asaj që simbolizon sot tapeti i kuq. Ajo që dihet më pak, është se përmendja e parë e tapetit të kuq në kulturën popullore ka ndodhur Greqinë e lashtë mbi 2000 vjet më parë. Kjo referencë është vënë re për herë të parë 2500 vjet më parë në një epikë greke të babait të tragjedisë, Eskilit dhe dramës së tij “Agamemnoni”.

Në këtë epikë të shkruar në vitin 458 Para Erës Sonë, mbretëresha hakmarrëse e mbretit Agamemnon, Klitemnestra, përgatitet për rikthimin madhështor të burrit të saj nga një fitore në Luftën e Trojës. Klitemnestra flet për një “dysheme të zbukuaar me kërpudha të kuqe, ku do të kalonte mbretit”.

Është e rëndësishme të theksohet se Klitemnestra kërkoi të hakmarrej ndaj burrit të saj për dy arsye. Së pari, sepse ai po rikthehej të jetonte me konkubinën e tij më të re, Kasandra. Së dyti, për shkak të rolit të Agamemnonit në vdekjen e vajzës së tyre, Ifigjenia, një dekadë më parë.

“Agamemnoni shkon të luftojë në Luftërat e Trojës, duke e lënë një shtëpi gruan e tij Klitemnestra”- thotë Emi Henderson, historiane në Galerinë Kombëtare të Portreteve në Uashington. “Kur kthehet, është i dashuruar me Kasandrën, të cilën e merr me vete nështëpi”- shton ajo.

Agamemnoni kishte të drejtë që ishte i kujdesshëm. E megjithatë nuk do t’i rezistonte tundimit për të ecur zbathur mbi tapetin e kuq. Tapeti do ta çonte drejt pallatit të tij, ku do goditej për vdekje me thikë nga Klitemnestra në vaskën ku po lahej.

Studiues si Xhin Gutierrez, anëtare e Shoqatës Historike të Nju Jorkut, thotë se lidhja me ngjyrën e kuqe në Greqinë e lashtë, shpjegohej me atë të hyjnisë dhe e perëndive. “Ai hezitonte ta shkelte tapetin, pasi e kuqja në Greqinë e lashtë konsiderohej një ngjyrë hyjnore. Ndoshta vetë nuanca ishte më e rëndësishme se sa tapeti i kuq”- thekson Gutierrez.

Deri në historinë moderne ka shumë pak raste të regjistruara të tapetit të kuq dhe përdorimit të tij në histori. Ka disa raste të paverifikuara dhe të izoluara të përdorimit të tapetit të kuq nga elita në epokën e Rilindjen (midis shekujve XIV-XVI) në Evropën Perëndimore.

Por nuk ka mjaftueshëm fakte që e tregon përdorimin e saj si një simbol të pushtetit apo statusit social.

Tek vetë arti i Rilindjes, përdorimi i tapeteve dhe qilimave të kuq ishte i shpeshtë, me origjinë orientale, dhe me modele të ndërlikuara. Ato shfaqeshin zakonisht në pikturat e hyjnive, shenjtorëve dhe mbretërve, gjë që sipas disa historianëve, shpjegohet me koston e madhe engjyrës së kuqe të ndezur.

Boja e kuqe ishte më e vështira për t’u prodhuar dhe për pasojë më e shtrenjta. Ajo merrej nga insekti kokinel i gjetur në Amerikë. Në fakt, Aztekët dhe Majat e përdornin shpesh këtë ngjyrë dhe teknikë për të ngjyrosur pëlhurat që vishnin. Dhe do të bëhej një eksport popullor dhe shumë i vlerësuar deri në shekullin XVII-të.

Çmimi i ngjyrës së kuqe filloi të binte në shekullin XVI pas pushtimit të Amerikës Latine nga Spanja. Ashtu siç bënë me kafenë, duhanin dhe disa mallra të tjera, spanjollët morën kontrollin e këtij produkti, dhe e shndërruan atë në një tregti fitimprurëse.

Kjo i nxiti të hynin në treg edhe konkurrentët e tjerë kolonialistë të Evropës Perëndimore. Gjithsesi, vetëm Revolucioni Industrial do ta bënte bojën të disponueshme kudo. Boja sintetike nisi të ishte e disponueshme që nga fundi i viteve 1700. Ajo që lidhej deri dje me elitën, ishte tani e disponueshme në sasi të mëdha edhe për shtresat më të varfra të shoqërisë perëndimore.

Ndërkohë bojka kokinel mbeti si një simboli i elitës. Një shembulli tjetër i përdorimit tëtapetit të kuq do të regjistrohej në fillimin e shekullit XIX në Shtetet e Bashkuara. Në vitin1821, Xhejms Monro, presidenti i pestë i SHBA-së, shkeli mbi tapetin e kuq pasi zbriti nga një anije në Karolinën e Jugut.

Në vitin 1922, tapeti i kuq nisi të përdorej në ceremonitë e prezantimit të filmave nëHollivud, dhe konkretisht për premierën e “Robin Hood”. Në vitet 1990, tapeti i kuq u bë një koncept dominues i botës së shoubizit. / ancient origins – /bota.al/

Categories
Histori

Virgjil Kule ish-drejtori i RVSH; Si e dhashë urdhrin për transmetimin e rënies së monumentit….

Virgjil Kule ish-drejtori i RVSH; Si e dhashë urdhrin për transmetimin e rënies së monumentit….

-Instinkti profesional më dominoi plotësisht dhe dhashë menjëherë urdhër për transmetim që në edicionin më të parë të lajmeve që ishte në orën 18.00.

Nuk isha naiv, i dija rreziqet, por ky mendim më bëri edhe më të vendosur akoma. Dhe vërtet.

Nuk kaluan as 20 minuta nga mbarimi i transmetimit dhe dy strategji u vunë në veprim. Strategjia e një pale, që mendonte ende se regjimi do të zgjaste (në fakt, ai e shtyu edhe ca kohë), ishte të më kritikonin e kërc ënonin rëndë si “heretik”, ndërsa i palës tjetër, që e ndjente fundin iminent të regjimit dhe mendonte të mbante vendin e punës, ishte të rrëmbente “meritën” duke vrapuar para militantëve opozitarë të kohës për të treguar atje me këmbë e me duar “heroizmin” e tyre në dhënien e kësaj kronike dhe bile duke sajuar edhe skena dramatike për t’u bërë të besueshëm.

Dhe midis tyre kampionin e mbanin ndonjë a dy që atë paradite kishin dalë në terren dhe ishin kthyer duarbosh, pjesërisht nga frika dhe pjesërisht nga taktika, që kishin ndjekur tërë jetën e tyre duke i bishtnuar përgjegjësisë, (sepse, po të kishe filmuar rënien e monumentit, duhej të mbaje edhe përgjegjësinë se ç’do ndodhte më tutje me materialin tënd. Dhe dihet, që jo të gjithë kanë këllqe për të përballuar situata të tilla kaq

Interviste e para disa viteve ne/telegraf.al/

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Më 28 shtator 1934, lindi aktorja franceze Brigitte Bardot

Brigitte Bardot lindi më 28 shtator 1934 në Paris, aktore, foto modele, këngëtare dhe aktiviste për mbrojtjen e kafshëve, franceze nga Franca

Brigitte i ka shkruar prefektit të Prishtinës një letër të hapur në të cilën kërkon nga ai ndërprerjen e ndjekjes dhe mby tjes së qenëve endacak në rrugët e qytetit.

Filmografia
Manina, la fille sans voiles, (1952)
Les dents longues, (1952)
Le trou normande (1952)

Le portrait de son père (1953)
Un acte d’amour (1953)
Tradita (1954)
Si Versailles m’était conté (1954)

La lumiere d’en face (1955)
Futures vedettes (1955)
Le fils De Caroline Cherie (1955)
Doctor at Sea (1955)
Les grandes manoeuvres (1955)

La mariee est trop belle (1956)
Helen of Troy (1956)
Cette sacrée gamine (1956)
Mio figlio Nerone (1956)
En effeuillant la marguerite) (1956)

Brigitte BARDOT posing in a studio for a fashion take. France. Paris. 1958.

Et Dieu… créa la femme (1956)
Une parisienne (1957)
Les bijoutiers du clair de lune (1958)
En cas de malheur (1958)

La femme et le pantin (1959)
Babette s’en va-t-en guerre (1959)
Voulez vous danser avec moi? (1959)
L’affaire d’une nuit (1960)

La verité (1960)
La bride sur le cou (1961)
Amours célèbres (1961)
Vie privée (1961)
Les repos du guerrier (1962)

Le mépris (1963)
Une ravissante idiote (1964)
Dear Brigitte (1965)
Viva Maria! (1965)
Marie Soleil (1966)

Masculin féminin: 15 faits précis (1966)
À coeur joie (1967)
Histoires extraordinaires) (1968)
Shalako (1968)
L’ours et la poupée) (1969)

Les femmes (1969)
Les novices) (1970)
Boulevard du rhum) (1971)
Les pétroleuses (1971)

Don Juan ou Si Don Juan était une femme… (1973)
L’histoire très bonne et très joyeuse de Colinot Trousse-Chemise (1973)

error: Content is protected !!