Categories
Histori Kulture

Më 1 tetor 1952, u përurua Muzeu Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu në Krujë

Përurimi i muzeut është bërë më 1 nëntor 1982 në kështjellën e Krujës. Njëkohësisht ky muze ka edhe karakterin e një memoriali që trajtohet si kullë shqiptare e Veriut. Arkitektë te muzeut janë Pirro Vaso dhe Pranvera Hoxha.

Kompleksi i muzeut është shpërndarë në disa hapësira të cilat vizitohen kronologjikisht sipas ngjarjeve. Muzeu u ndërtua në kalanë e famshme të Krujës, kryeqendra e shtetit të Arbërit dhe personifikim i disfatës së ushtrive osmane, për tri herë rresht, në shek. XV.

Në këtë muze janë të ekspozuara mjaft objekte, dokumente dhe bibliografi origjinale, riprodhime autentike që flasin qartë për historinë e popullit shqiptar në shek. XV e më gjerë.

Aty numërohen pavione të tilla si pavioni i antikitetit dhe mesjetës së hershme, pavioni i principatave shqiptare, i pushtimit osman dhe përballimit të këtij pushtimi, pavioni i kështjellave mesjetare, i qëndresës shqiptare, kanceleria e Skënderbeut, biblioteka, salla e princave, e pinakotekës dhe së fundi pavioni i trashëgimisë dhe i jehonës.

Në këto pavione janë ekspozuar objekte prej qeramike, bronxi, hekuri, bakri, faksimile të ndryshme, ikona origjinale, shkrime, këmbana e vitit 1462, shpata origjinale të shek. XV etj.

Categories
Art Histori Kulture Kuriozitete

1 tetor 114 vite më parë, u krijua në qytetin e Korçës “Banda e Lirisë” ose Banda Liria

Nga Vepror Hasani

“Banda e Lirisë” u krijua në qytetin e Korçës më 1 tetor 1908. Themeluese u bë “Dituria Shqip”. Drejtuesit e saj ishin: “Kryetar nderi i këtij klubi, Ymer bej, ( Zavalani); Kryetar, Orhan bej Pojani; arkëtar Idhomene Kosturi; ndërsa pleq: Thomaq Eqimi, Qani bej Dishnica, Hafëz Ali, Çikozi Miçe, Ismail Bej Leskoviku dhe Tefik Efendi (Panariti)”. (Gazeta “Korça”, 26, vjesht’ e III 1909).

Me krijimin e “Bandës së Lirisë”, edhe kleri ortodoks grek krijoi shoqëri muzikore për këndimin e këngëve greke. “Banda e Lirisë” pati adhurimin e të gjithëve. Në nyjën 1 të statusit të saj sanksionohej: “Qëllimi i kësaj shoqërie do të jetë, të punojë me bashkim për të përhapur dhe të mbrodhësuar mësimin të muzikës, të gjimnastikës dhe të valles në mes të shokëvet (të) shoqërisë”. Dëshirohej shumë që “Banda e Lirisë” të bëhej “Banda e Lirisë e të gjithë Shqiptarëve”.

Në krye të Bandës u vu Pandeli Cale me qëllim që rreth saj të afroheshin edhe ortodoksët, të cilët pengoheshin nga kisha ortodokse greke. Pjesë e shoqërisë muzikore u bënë: Hysen Myteveliu, pasardhës i Mirahorëve, Sadedin Zavalani, Mumtaz Frashëri, Hasan Frashëri, Besim Gjirokastra drejtues i farmacisë “Dituria Shqip”, Ferid Frashëri, Hysen Dishnica, Fuat Dishnica, Jakup Dishnica, Jusuf Halit Kolonja, Shaban Frashëri, Asllan Starja, Tefik Panariti, Mahmut Pojani, Ali Sherif Frashëri etj, të cilët përveç kuotizacionit të anëtarësisë ndihmonin mbarëvajtjen e Bandës me vegla muzikore, me veshje për muzikantët, me fonde për udhëtimet në qytete të tjera e gjithçka tjetër.

Këngët e para që mësuan djemtë e “Bandës së Lirisë” ishin: “Himni i Bandës së Lirisë”, “Për mëmëdhenë”, “Që më një të Kollozhekut”, “ Të gjithë ne o djema”, “O Zoti im, o Perëndi”, “Lule e bukur porsi dielli”, “Sa të rrojë gjithësia” etj.

“Banda e Lirisë” u përkrah edhe nga Mytesarifi (prefekti i Korçës) Shyqyri Pasha, nga kryetari i Bashkisë, Belul Efendi, nga Myftiu i Korçës dhe nga autoritete të tjera të larta. Pra, mbështetja reale e saj ishte paria e qytetit të Korçës.

Një muaj pas themelimit të Bandës u kërkua mbrojtja e Sulltan Mehmet Reshad V, pasi vetëm kështu do ta kishin më të lehtë për të mos u penguar nga të tjerët. Në Stamboll u dërgua më i vjetri i tyre, Ymer bej Zavalani. Fakti e mësohet nga gazeta “Korça” ku muaj më vonë e kujton sërish këtë ngjarje:

“…L. M. T. Sulltan Mehmet Reshad V ka qenë gjithnjë mik i shqiptarëve, këtë gjë na e tregon që me gëzim të madh priti kryesonjësin e nderit kur përpara 6-7 muajsh ia lypi mprojtjen e tij “Bandë e Lirisë” ndë Korçë, edhe pati mirësinë të dërgonjë kësaj bande një shumë të hollash …”. (Gazeta “Korça”, 22 prill 1909).

Muzikantët e Bandës shumë shpejt ndjenë nevojën e një profesori muzike. Donin që ai të ishte shqiptar ose të paktën të fliste shqip. Vetëm me një profesor muzike mund ta shndërronin “Bandën e Lirisë” në “Bandën e Lirisë të të gjithë shqiptarëve”. “Diturisë Shqip” i mbetej vetëm një rrugë: të kërkonte ndihmën e shqiptarëve kurbetlinj kudo që ndodheshin nëpër botë:

“Shoqëria e muzikës “Banda e Lirisë”, u lutet gjithë mëmëdhetarëve në dinë ndonjë profesor të muzikës, shqiptar, ose të dijë gjuhën shqipe, të na shkruajë, që të mundim ta pajtojmë. Kondicionet janë: 150 franga në muaj, jo gjë tjetër. Profesori është i ndaluar të japë mësim gjetkë pa lejen e pleqësisë”. (Gazeta “Korça”, 24 shënëndre 1908).

Për gjetjen e profesorit u dëshën gati tre muaj:

“Mësonjës i “Bandës së Lirisë” është nga Italia, një javë përpara urdhëroi, tashti pas Pashke do të niset mësimi i muziqisë”. (Gazeta “Korça”, 31 mars 1909).

Profesori italian i muzikës ishte Pasquale Anibale, emigrant në Misir. Dhënia e mësimeve nisi më 14 prill 1909. Gjatë festimit të kësaj dite, Kristo Sulidhi fotografoi për herë të parë “Bandën e Lirisë”. Gjithashtu fotografi u bënë edhe nga zyrtarët e lartë të Korçës, ku nuk mungonte as Mytesarifi (prefekti) Shyqyri Pasha. Gazeta “Korça”, 8 maj 1909, shkruan:

“…Gjithë anëtarët e zyrtarët me Mytesarifin në krye u fotografisnë në shtëpi të “Bandës së Lirisë”. Një tryezë e madhe prej 80 takëmesh u shtrua për këtë festë duke dëfryer gjer në mëngjes…”.

Klubit “Dituria Shqip” i mbetej të kompletonte Bandën me instrumentet muzikore të nevojshme. Ishin blerë mjaft vegla, por u pa e nevojshme të bliheshin të tjera:

“Klubi Dituria” kishte porositur vegla të tjera muzikore për bandën, ndërsa theksonte se, “veglat e muzikës që kish porositur “Band’ e Lirisë” në Korçë, erdhë nga Evropa në gjymryk (doganë) të Selanikut dhe dje u nisnë për në Korçë ng’an e Manastirit”.( Gazeta “Liria”, 30 maj 1909)

Mbërritja e instrumenteve u bë e ditur nga gazeta “Lidhja ortodokse”:

“Me gjithë që veglat të muzikës vonuan shumë për sa arritën këtu, z. profesor Paskali vuri gjithë fuqinë, e kështu, për sot, ditën e lirisë, do të këndojnë marshet kombëtare të Lirisë, të Mëmëdheut prej zotit Mihal Grameno. “Sa të rronj gjithësia edhe nja dy të tjera”. Aq pleqësia e “Bandës Lirisë”, sa edhe z. Paskal, meritojnë gjithë ngjatjetimet nga ana tonë për këto vepra kombiare. Nuk dyshojmë që mëmëdhetarët do t’i ndihmojnë kësaj shoqërie, e cila përpiqet kaq shumë për qëllime të shejta”.

Instrumentet ishin flikorni tromba, saksi, basi, kundërbasi, katër klarineta, një fyell, dy daulle etj. Profesor Pasquale Anibale ishte i përkushtuar në dhënien e mësimit:

“Banda e Lirisë” ep dy herë në ditë mësim. Në mëngjes që në orën 12-3 dhe mbrëmanet që me orën 1-4 të natës. Përmbi 60 djema mësojnë muzikën”. (Gazeta “Korça”, 11 qershor 1909).

U blenë edhe veshje. Përkujdesja për bandën i ishte ngarkuar Sami bej Pojanit, botuesit të gazetës “Korça”.

Ndërkohë Mitropolia kishte formuar dy shoqëri muzikore: “Anagjenisin” që do të thotë “Përlindja” dhe “Ta Patria” që në greqisht ka kuptimin “Atdheu”. Ajo kishte vendosur të shfaqej me grupin e vet muzikor ditën e 10 korrikut, në përvjetorin e ditës së Lirisë (shpalljes së konstitucionit):

“Pas programit të hyqymetit, më orën 2 u mblodhë në oborr të hyqymetit, duke ardhur me radhë: Katundaria (bashkia) Klubi i “Diturisë Shqip”, “Banda e Lirisë”që habiti gjithë botën me rrobat e bukura, Mitropolia me muzikën…”.

E pra, Mitropolia kishte ardhur duke marrë me vete edhe muzikën e vet.

Por, “Festën e nisi “Banda e Lirisë”, duke kënduar Marshin e Lirisë në mes të bërtimeve e të përpjekurit e duarve”… “Më orë 10, “Banda e Lirisë” xbriti duke kënduar në Klub të Shqiptarëve, ku këndojti gjer më orën 11, pastaj me pleqësinë në krye vanë në kafene të Plakocit. Në tryezë fjalën e hapi Mytesarifi duke dëftyer shënimin e kësaj dite të shënuar. Të dytën fjalë e mbajti Avni Beu, kryesonjës i Çemjetit, duke lutur Perëndinë për të shtuar vëllazërinë e dashurinë të të gjithë kombeve. Të tretën fjalë e mbajti z. Idhomene Kosturii në emër të Klubit të Shqiptarëve. … Pas z. Idhomene mbajti fjalën dhespoti, pastaj zoti Bullamaçi. Fundin e fjalëve e mbajti Belul Efendiu, kryekatundar i qytetit të Korçës…”. (Gazeta “Lidhja orthodhokse”, 10 korrik 1909).

Muzikat e Mitropolisë mbeteshin vazhdimisht në hije:

Si u mbarua tryeza të gjithë bashkë më ora dy u rrëzua nëpër klubet e tyre, gjer në mes të natës muzikat shëtitnë me dritat e bukura që çkëlqenin në duart e djemve. Artificet kishin edhe ato bukurinë e tyre. Dëfrimet mbajtën deri në mëngjes midis popullit edhe vetëm kur zuri të gdhihet e suall nërment që është e shtunë, ditë pazari, andaj sicili shkojti në punë të tij duke bërtitur: Rroftë kombi! Rroftë Shqipëria! Për të shënuar është që kjo ditë shkojti pa ndonjë zihje ose turbullim duke mbetur në zemrat të cilitdo një kujtim të paharruar. Mot dhënë Zoti më mirë”. (Gazeta “Lidhja orthodhokse”, 10 korrik 1909).

Gazeta “Lidhja ortodokse” vë në dukje faktin që festa “shkojti pa ndonjë zihje ose turbullim”. E thotë këtë pasi muzikantët e mitropolisë për shkak të shpërfilljes që u bëhej prej njerëzve, kalonin në agresivitet. Krejt ndryshe ndodhte me “Bandën e Lirisë”: “Prej dy jave “Banda e Lirisë” ka zënë të përmbledhë gjithë mëmëdhetarët në shtëpi të saj, ku venë të dëgjojnë muzikën. Për natë, nuk është përveçse festë kombiare në mest të këngëve kombiare. Z. Llambi Kota njënatëza kur dëgjojti marshin: “Për mëmëdhenë” nga gazi qau dhe i dhurojti bandës pesë napolona”. (Gazeta “Lidhja orthodhokse”, 10 korrik 1909).

I befasur mbeti edhe deputeti Shahin Kolonja:

“Të hënën që shkoj, mbrëmanet, Z. Shahin Kolonja vajti në “Banda e Lirisë” edhe u çudit nga përparimi i djemve në muzikë. Kur iku i fali bandës 5 lira” (Gazeta “Korça”, 8 vjesht e II-të 1909).

Herë pas herë muzikantët e Bandës bënin shëtitje nëpër qytet, këndonin dhe luanin meloditë të bukura. Qyteti dilte për t’i admiruar e mrekulluar me virtuozitetin e tyre. Një prej shëtitjeve të tyre përshkruhet kështu:

“Të djelë që shkoi “Banda e Lirisë” bëri një shëtitje përjashta qytetit tonë për xbavitje. Afro gjysm’ e qytetit kishte dalë jashtë që të dëgjonte bandën dhe këngët shqip. Banda, kur ktheheshe lojti një copë (pjesë) të bukur përjashta Katundaries, afër zyrës (së gazetës) “Korça” (Gazeta “Korça”, 8 vjesht e II-të 1909).

Ata shkonin edhe nëpër fshatra:

“Banda e Lirisë” bëri një ekskursion në Drenovë ku atdhetarët i pritnë e i gostitnë fort bukur. Me të hyrë Banda, djemtë zunë këngën të vjershëtorit Asdren. Në tryezë u ngritnë më shumë kupa shëndet të atdhetarëve. Me të perënduar dielli, banda u kthye në Korçë”. (“Lidhja orthodhokse”, 31 maj 1910).

Profesori italian Paskuale Anibale, kompozoi himnin e Bandës së Lirisë, i cili nuk ishte gjë tjetër veçse ëndrra e madhe e lirisë. Shqiptarët brenda dhe jashtë vendit financonin për për botimin e himneve: “Klubi i Dhramës, 50 grosh, ndërsa shqiptarët e Shibin-el-komit, 18 franga, i dhuruan “Bandës” për të shtypurit e dy marsheve, nga të cilët njëri është marsh i “Kongresit të Elbasanit” dhe tjetri marsh i “Bandës së Lirisë” (Gazeta “Korça”, 22 vjesht’ e II-të 1909).

Ndërkaq u mësua edhe një lajm tjetër:

“Marshet “Banda e Lirisë” edhe “Kongresi i Elbasanit” bërë prej profesor z. Paskal u shtypnë dhe shiten të dy 6 grosh. Vraponi pa shitur, që të kini të parat marshe shqip për kujtim”. (“Lidhja orthodhokse”, 17 maj 1910).

Instrumentistët e “Bandës së Lirisë” të veshur me rroba të bukura që çudisnin botën dhe me veglat muzikore që farfurinin, shëtitisnin nëpër rrugët e qytetit. Himni i Bandës kishte qenë kaq i bukur dhe kaq rrëqethës sa nuk mund ta shpjegoje dot. Shoqëritë muzikore të mitropolisë i ndiqnin nga larg. Kështu ndodhi edhe kur “Banda e Lirisë” e shoqëruar nga shumë njerëz, priti dhe përcolli delegatët për në Kongresi e Dibrës:

“Delegatët e Dibrës u pritën shumë mirë prej një shumice shqiptarësh që ishin këta: 8 delegatë të Filatit, 3 të Tepelenës, 3 të Leskovikut, 2 të Janinës dhe 4 të Korçës. Pastaj erdhi delegati i Selanikut z. Abdyl Ypi, i cili shkoj për Kolonjë. Edhe 2 delegatë të Gjirokastrës, që të gjithë shkuan në punë të vet”. (“Lidhja orthodhokse” 31 Korrik 1909)

E njëjta gazetë informonte:

“Delegatë të Korçës për në kongres të Dibrës u xgjodh Hafiz Aliu, Ymer Beu, Llambi Kota dhe Loni Llogori. Si ardhë edhe të Janinës, Leskoviqit, Gjinokastrës, Lurësit edhe Filatit shkuan bashkë për në Dibër”. (“Lidhja Ortodokse”, 31 korrik 1909).

Por nëse dëshironi të dini më shumë, na ndiqni në fundjavën që vjen, do të lexoni çudira./tesheshi.com/

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Mylène Demongeot lindi në Nicë, Francë, në 29 Shtator 1935, 87 vjec sot

Mylène Demongeot është një aktore dhe autore franceze e filmit, televizionit dhe teatrit me një karrierë që përfshin pothuajse shtatë dekada dhe më shumë se 100 kredite në prodhime franceze, italiane dhe angleze. Ajo është e njohur komercialisht si Milady de Winter në The Three Musketeers (1961).

Ajo gjithashtu ka një ndjekje kulti bazuar në trilogjinë Fantomas, si Hélène Gurn përballë Louis de Funès dhe Jean Marais: Fantômas (1964), Fantômas Unleashed (1965) dhe Fantômas kundër Scotland Yard (1967).

Në Shtetet e Bashkuara, ajo luajti bashkë me David Niven në Bonjour Tristesse të Otto Preminger (1958) dhe në Mbretërinë e Bashkuar ajo u shfaq në disa komedi, duke përfshirë It’s A Wonderful World (1956) dhe Lart and Downstairs (1959).

Një “veterane e kinemasë” e cila filloi si një nga simbolet bionde të se ks it të viteve 1950 dhe 1960, ajo arriti të shmangte transmetimin e tipit duke eksploruar shumë zhanre filmash duke përfshirë thriller, western, komedi, Swashbucklers, filma të periudhës dhe madje edhe pepla, si Romulus and the Sabines (1961) dhe Gold for the Caesars (1963).

Ajo u nominua gjithashtu për çmimin BAFTA për aktoren më premtuese në rolet kryesore të filmit për portretizimin e saj të Abigail Williams në The Crucible (1957), e cila gjithashtu fitoi aktoren e saj më të mirë në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Karlovy Vary dhe u nominua dy herë për Aktoren më të Mirë në rol dytësor në César Awards për 36 Quai des Orfèvres (2004)dhe Kaliforni Franceze (2006).

Portrait session of Mylene Demongeot before the opening ceremony of the International Comedy Film Festival of Liege Belgium, November 5, 2021. Photo by F.Andrieu/Agencepeps/Isopix/ABACAPRESS.COM Belgium Belgique Belgien Liege LYttich | 787278_024 Liege Belgique Belgium

Në vitin 2017, ajo u shpall Kalorëse e Legjionit të Nderit nga etologu dhe neurologu Boris Cyrulnik dhe Komandant i Urdhrit të Arteve dhe të Letrave në 2007 nën Republikën Franceze.

Categories
Art Kulture Personalitete

Më 30 shtator 1985 u nda nga jeta Simone Signoret (1925-1985), një nga Ikonat e kinemasë franceze dhe botërore

Simone SIGNORET (emri i plotë Simon-Henriette-Charlotte Kaminker), aktorja franceze e teatrit dhe kinemasë, u lind më 25 mars, 1921 në qytetin gjerman të Visbadenit. Unë u rrit deri në Paris, ku ajomori një arsim të mirë.

Gjatë pushtimit të Francës, Signoret u përzier me një grup artistik shkrimtarësh dhe aktorësh që u takuan në Café de Flore në lagjen Saint-Germain-des-Prés. Në këtë kohë, ajo kishte zhvilluar një interes për aktrimin dhe ishte inkurajuar nga miqtë e saj, duke përfshirë të dashurin e saj, Daniel Gélin, për të ndjekur ambicien e saj.

Në vitin 1942, ajo filloi të shfaqej në pjesë të vogla dhe ishte në gjendje të fitonte para të mjaftueshme për të mbështetur nënën dhe dy vëllezërit e saj, pasi babai i saj, i cili ishte një patriot francez, kishte ikur nga vendi në vitin 1940 për t’u bashkuar me gjeneralin De Gaulle në Angli. Ajo mori emrin e vajzërisë së nënës së saj për ekran për të ndihmuar në fshehjen e rrënjëve të saj hebreje.

Tiparet sensuale dhe natyra tokësore e Signoret-it çuan në casting dhe ajo shpesh shihej në role si prostitutë. Ajo fitoi vëmendje të konsiderueshme në La Ronde (1950), një film i cili u ndalua për pak kohë në Nju Jork si imoral. Ajo fitoi vlerësime të mëtejshme, duke përfshirë një çmim aktrimi nga Akademia Britanike e Filmit, për portretizimin e saj të një pr ost itute tjetër në Casque d’or të Jacques Becker (1951).

Ajo u shfaq në shumë filma francezë gjatë viteve 1950, duke përfshirë Thérèse Raquin (1953), me regji nga Marcel Carné, Les Diaboliques (1954) dhe The Crucible (Les Sorcières de Salem; 1956), bazuar në The Crucible të Arthur Miller.

Në vitin 1958, Signoret luajti në filmin anglez, Room at the Top (1959), nga i cili performanca e saj e fuqishme emocionalisht fitoi çmime të shumta, duke përfshirë çmimin për performancën më të mirë femërore në Kanë dhe çmimin e Akademisë për Aktoren më të Mirë. Jo për gati 40 vjet një tjetër aktore franceze nuk mori një Oskar: Juliette Binoche (Aktorja mbështetëse, 1997) dhe Marion Cotillard (Aktorja më e mirë, 2008).

Asaj iu ofruan filma në Hollywood, por i refuzoi për disa vite, duke vazhduar të punonte në Francë dhe Angli – për shembull, përballë Laurence Olivier në Term of Trial (1962). Ajo fitoi një nominim të mëtejshëm për Oscar për punën e saj në Ship of Fools (1965) dhe u shfaq në disa filma të tjerë të Hollivudit përpara se të kthehej në Francë në 1969.

Në vitin 1962, Signoret përktheu në frëngjisht dramën e Lillian Hellman The Little Foxes për një prodhim në Paris që u shfaq për gjashtë muaj në Teatrin Sarah-Bernhardt. Ajo luajti edhe rolin Regina. Hellman ishte i pakënaqur me prodhimin, megjithëse përkthimi u miratua nga studiues të përzgjedhur nga Hellman.

Një përpjekje e Signoret në Shekspirin, duke interpretuar Lady Macbeth përballë Alec Guinness në Teatrin Royal Court në Londër në vitin 1966, doli të ishte e pamenduar, me disa kritikë të ashpër; njëri i referohej anglishtes së saj si “impossibly Gallic”.

Signoret nuk u shqetësua kurrë me magjepsjen, injoroi ofendimet seksiste dhe moshore dhe vazhdoi të jepte performanca të gdhendura imët. Ajo fitoi më shumë vlerësime për portretizimin e saj të një zonje të lodhur në Madame Rosa (1977) dhe si një motër e pamartuar që pa e ditur bie në dashuri me vëllain e saj të paralizuar nëpërmjet korrespondencës anonime në I Sent a Letter to My Love (1980).

Ajo vazhdoi të shfaqej në shumë filma para vd ekjes së saj në 1985./Na Ishte Dikur

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Më 30 shtator 1876, lindi Spiridon Ilo, shkrimtar dhe firmëtar i Deklaratës së Pavarësisë

Spiridon T. Ilo lindi në Korçë në vitin 1876. I biri i Anastas (Tasi) Ilo dhe Aleksandra Ilo. Mësues në shkollën shqipe të vashave. Së bashku me të motrën Vanthulla T. Ilo (Shomo) dhe të vëllain Tashko T. Ilo në moshë fare të re emigruan në Bukuresht, Rumani. Në Rumani, ai u lidh me organizatat patriotike shqiptare në mërgim.

Në dhjetor 1909 luan një rol në dramën “Besa”.

Në 5 nëntor 1912, Spiridon T. Ilo do të marrë pjesë mbledhjen e mbajtur në Hotel Kontinental të Bukureshtit, dhe të drejtuar nga Ismail Qemali. Në këtë mbledhje u vendos shpallja e pavarësisë së Shqipërisë. Sipas informacionit të djalit të tij, Spiridon T. Ilo mori flamurin shqiptar që zbukuronte sallën dhe e solli atë në Vlorë. Me datë 27 nëntor 1912, ai qëndroi në shtëpinë e tezes së tij Marigo Posio. Marigo Posio i qepi këtij flamuri një radhë thekësh dhe bëri disa ndryshime tek shqiponja. Ky flamur u ngrit në Vlorë në 28 nëntor 1912. Spiridon T. Ilo mori pjesë në mbledhjen për shpalljen e pavarësisë si përfaqësues i Korçës, që në atë periudhë ishte nën push timin grek dhe mbledhjen e 28 nëntorit, si përfaqësues i Korçës, firmosi aktin e pavarësisë me siglën “Spiro T. Ilo”.

Në vitin 1913 u largua nga Shqipëria dhe u kthye në Rumani. Në vitin 1916 emigroi në New York, SHBA ku hapi një kafene të vogël. Spiridon T. Ilo themeloi shoqërinë e parë diskografike Albanian Phonograph Records në SHBA në vitin 1923.

Nën drejtimin e tij, Albanian Phonograph Records luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e kulturës shqiptare në vitet 1920-1940. Spiridon T. Ilo krey regjistrimin e parë të himnit kombëtar të Shqipërisë. Në këtë regjistrim, me numër regjistrimi E-3948, të Albanian Phonograph Records, himni u këndua nga Spiridon T. Ilo dhe tenori arbëresh Giuseppe Mauro. Në vitet `20 botoi e shpërndau kartolina me temë patriotike. Ka botuar komedinë “Vërtet ëndërr” si dhe përmbledhjen me këngë patriotike “Dëshirat e zemrës”.

Mbas disa vjetësh u rikthye në Rumani dhe në vitin 1926 u vendos përfundimisht në Korçë. Mbas këtij viti, ai punoi si taksambledhës.

Më 1938 ishte anëtar i Dhimogjerondisë. Më 1 prill 1945 iu akordua pension si Patriot i Rilindjes Kombëtare.

Kallëpet e pllakave të Albanian Phonograph Records Ilo i solli në Shqipëri dhe më 1946 ia dhuroi Komitetit Ekzekutiv, por ato fatk eqësisht u shpërdoruan dhe meqë ishin prej bakri u futën në bazamentet e antenës së Radio Korçës. U nda nga jeta në Korçë në vitin 1950.

Autor i tekstit dhe muzikës së këngëve patriotike “Të gjithë ne o djema”, “Eja mblidhuni këtu, këtu” etj./Na Ishte Dikur

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Më 30 shtator 1938, lindi piktori dhe skenografi i njohur Shaban Hysa (1938 – 2005)

Shaban Hysa (Tiranë, 30 shtator 1938 – 28 gusht 2005) ka qenë piktor dhe skenograf i njohur shqiptar. Mbante titullin “Artist i merituar”.

Studimet e mesme i kreu në liceun artistik “Jordan Misja “ në Tiranë, më 1957. Nga viti 1957- 1961 kreu studimet e larta në Varshavë në Akademinë e Arteve të Bukura, ku dilpomohet për piktor skenograf.

Në 1961, pas diplomimit, emërohet skenograf në Teatrin Kombëtar dhe në 1963 kalon në TOB. Që nga viti 1967 punoi si pedagog në Akademinë e Arteve ku formoi Degen e Skenografise.

Aktiviteti krijues i tij shtrihet në të gjitha gjinitë e skenografisë dhe të piktuirës, si pjesëmarrës në aktivitete teatrore, por edhe në ekspozita kombëtare, ku është nderuar me mjaft çmime.

Punoi mbi 250 skenografi në Teatrin Kombetar dhe Teatrin e Operas dhe Baletit, ku veçohen pjesët : “Furrnalta”, Epoka para Gjyqit“,Monserati”, “Romeo e Zhulieta”, “Prometeu”, “Shkallët”, “Valsi i Titanikut”, “Vdekja e Dantonit”, “Rikardi III”, “Besa”, “Oportunesku”, “Tiranozauri”, “Gjethja”, “Streha e të harruarve”,Halili dhe Hajrija, Zhizel, etj./Na Ishte Dikur

Categories
Art Kulture Personalitete

30 shtator 1964, lindi Monica Bellucci aktore dhe modele italiane

30 shtator 1964, lindi Monica Bellucci aktore dhe modele italiane

Bellucci ka lindur në Città di Castello, Umbria, Itali, ajo është fëmija i vetëm i Pasquale Bellucci dhe Brunella Briganti, ajo u rrit në San Giustino.

Ajo filloi të punojë si modele për të paguar studimet e saj në Fakultetin Juridik të Universitetit të “Perugias”, megjithatë, ajo shpejt e la shkollën dhe filloi ti përkushtohej modës.

Ajo bëri debutimin e saj në film në komedinë italiane të Francesco Laudadio, La Riffa (1991). Një vit më pas ajo luajti një nuse të Drakulës në filmin e Francis Ford Coppola, Bram Stoker’s Dracula (1992). Për rolin e saj kryesor në L’Appartement (1997), ajo mori një çmim César për aktoren më premtuese. Ajo luajti Malèna Scordia në dramën romantike italiane të njohur të Giuseppe Tornatore, Malèna (2000). Ajo luajti në filmin e Gaspar Noé-s, Irréversible (2002), i cili u shfaq premierë në Festivalin e Filmit në Kanë.

Në vitin 2004 portretizoi Mary Magdalene në dramën biblike të Mel Gibson-it The Passion of the Christ (2004). Ajo portretizoi Persefonën në filmat fantastiko-shkencorë të vitit 2003 The Matrix Reloaded dhe The Matrix Revolutions. Në moshën 51 vjeçare, duke u shfaqur në filmin e James Bond 2015 Spectre, ajo u bë vajza më e vjetër e Bond-it në historinë e ekskluzivitetit. Që atëherë ajo ka luajtur në filma të tillë si The Wonders (2014), On the Milky Road (2016), The Best Years of a Life (2019), The Man Who Sold His Skin (2020) dhe Memory (2022).

Filmografia
Bram Stoker’s Dracula (1992)
Josef (1995)
L´ Appartment (1996)

Dobermann (1997)
Merlin (1998)
Malèna (2000)
Under Suspicion (2000)

Franck Spadone (2000)
The Brotherhood of the Wolf (Le Pacte des loups) (2001)
Irreversibel (2002)
Asterix und Obelix: Mission Kleopatra (2002)

Tears of the Sun (2003)
Ricordati di me (2003)
Matrix Reloaded (2003)
The Matrix Revolutions (2003)

Mel Gibson’s The Passion of the Christ (2004)
Remember Me, My Love (2004)
She Hate Me (2004)
The Brothers Grimm (2005)

Combien tu m’aimes ? (2005)
N – Napoléon (2006)
Shoot ‘Em Up (2006)

Categories
Kulture

“E shkuara ka çaste dhe orë të hidhura, MOS MA KUJTO!” – Dritëro Agolli

Çdo poezi e Dritëro Agollit është një perlë. Në këtë artikull ju sjellim një ndër poezitë më të veçanta të tij, “Mos ma kujto”. Autori duket i vendosur kur thotë “Mos ma kujto”, për çdo gjë që nuk duan t’ia kujtojnë. Ashtu si të gjithë ne, as Dritëro Agollit nuk i pëlqen t’i kujtojnë vështirësitë, të shkuarën e hidhur, ngjarjet e vështira të përditshmërisë, apo dështimet e tij. Poezia është si një jehonë që buçet për këdo që “pëlqen” të kujtojë momentet e vështira të të tjerëve.

Nuk është aspak e këndshme të të sjellin parasysh një ngjarje që me shpirt do ta harrosh (Një ditë kur pi shumë nga dhimbja, një ngjarje kur dikush të rreh, një dështim, apo një gënjeshtër.). Këtë gjë e shpreh edhe autori, në nerva e sipër (vini re pikëçuditjet në fund të çdo strofe), pasi për të e shkuara është e shkuar dhe duhet hedhur pas krahëve. Për aq kohë sa një moment të vështirë e kalon dhe merr një mësim, nuk ka pse të ta kujtojnë më të tjerët.

“Mos ma kujto”

E shkuara ka çaste dhe orë të hidhura, mos ma kujto

për shembull, më pe me duar të lidhura, mos ma kujto!

Për shembull, më pe në rrugë të pirë, mos ma kujto,

Të pirë e të humbur, të sharë e të grirë, mos ma kujto!

Për shembull, më rrahën dy-tre vagabondë, mos ma kujto,

Tek shihja një grerëz tek rrinte mbi gonxhe, mos ma kujto!

Për shembull, pësova diku nje disfatë, mos ma kujto,

Dhe gjumi s’më zinte me ditë e me netë, mos ma kujto!

Për shembull, më pe duke ecur e qarë, mos ma kujto,

Mbështetur pas murit me zemër të vrarë, mos ma kujto!

Për shembull, më pe duke ngrënë e gënjyer, mos ma kujto,

Të prishur, të shthurur, të rënë e të thyer, mos ma kujto!

Për shembull, në shtrat s’u bëra burrë, mos ma kujto,

I turpshëm u drodha si qengj nën lëkurë, mos ma kujto!

E shkuara ka orë dhe çaste të hidhura, mos ma kujto,

Ka ndrojtje dhe heshtje kur lipsen të thirrura, mos ma kujto!/Bota/

Categories
Art Histori Kulture Personalitete

Aktori dhe regjizori Serafin Fanko ka realizuar rreth 125 shfaqje në teatrot e Shkodrës, Tiranës, Shkupit, Durrësit, Gjakovës, Strugës, Fierit etj.

TIRANË, 29 shtator/ATSH/ U nda nga jeta 15 vjet më parë një prej regjisorëve-autorë të paktë në Shqipëri, Serafin Fanko.

Në Akademinë e Arteve të Pragës do të kryente studimet për regji filmi dhe me t’u rikthyer në atdhe, do të konsolidonte profilin e tij duke ndjekur shkollën e posaçme “Aleksandër Moisiu”.

Fanko dha ndihmesë veçanërisht të lëvdueshme si regjisor në teatrin “Migjeni” të Shkodrës, rreth të cilës Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave ka publikuar online, disa foto.

Serafin Fanko ka realizuar rreth 125 shfaqje në teatrot e Shkodrës, Tiranës, Shkupit, Durrësit, Gjakovës, Strugës, Fierit etj.

Në tërësinë e veprave të vëna në skenë, Fanko ka dalluar për trajtimin regjisorial të dramave dhe për kulturën e gjerë skenike, që paraqiste të harmonizuara përbërësit teatrorë. Ky tipar që e shquante nga bashkëkohësit shfaqet më së miri në veprat “Fisheku në pajë”, “Këshilli i ndrikullave” dhe “Toka jonë”, që patën jehonë në publik.

Në kinematografi, nisi karrierën me rolin e Klarkut, në “Fije që priten” dhe e përfundoi me rolin e profesorit të fizikës, në “Pranvera s’erdhi vetëm”.

Në fund të viteve ’70 themeloi Teatrin Poetik pranë teatrit “Migjeni”. Fanko ka shkruar 12 drama dhe është fitues i disa çmimeve kombëtare. Në shenjë vlerësimi të veprës së tij, i janë akorduar titujt “Qytetar Nderi i Shkodrës” dhe “Artist i Popullit”./ata.gov.al/

Categories
Kulture

Artistja e njohur franceze realizon muralen në Tiranë

Nga Edlira Ruzi

TIRANË, 29 shtator/ATSH/ Fasadat e pallateve të kryeqytetit janë shndërruar në vepra arti përmes pikturave, ku tematikë kryesore janë të rinjtë.

Kryetari i bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj ka treguar këtë mëngjes një prej fasadave e cila është transformuar me një kryevepër të artistes franceze.

“TIRANA zgjohet me art! Kryevepër e artistes franceze ZABOU, në Tiranë. Fantastike!” shkruan Veliaj.

E perceptuar si një ekspozitë në qiell të hapur kjo nismë synon t’i jap jetë pallateve dhe zonave nga periferia deri në qendër të Tiranës. Ndaj ky projekt lidhet ngushtësisht me historinë e qytetit. Artisja Zabou, me origjinë franceze por që jeton në Londër, njihet për veprat e saj të përmasave të mëdha. Karakteristikë tjetër e Zabou janë portretet reale që ajo realizon në fasada ndërtesash, në të gjitha vendet ku udhëton. Synimi i artistes është “ta bëjë botën një vend me ngjyra, duke pikturuar muret një e nga një”.

“Mural Fest Tirana” i cili vjen dhe në kuadër të Tiranës Kryeqytet i Rinisë Europiane, është një aktivitet i kthyer tashmë në traditë për kryeqytetin dhe në këtë edicion të katërt, marrin pjesë artistë vendas dhe të huaj nga Uruguai, Argjentina, Zvicra, Spanja, Italia, Greqia etj.

“Mural Fest Tirana” është ideuar nga Henril Çule, Drejtor i Ndërmarrjes së Dekorit dhe kuruar nga artisti Helidon Haliti./ata.gov.al/

error: Content is protected !!