Categories
Kulture Kuriozitete

Habit Sazan Guri: Napoleoni ishte shqiptar, mbiemrin e kishte…

Duket e habitshme të dëgjosh se figura të njohura të historisë botërore, janë me origjinë shqiptare…

Megjithatë, pak ditë më parë, i ftuar në emisionin “Abc-ja e mëngjesit”, Sazan Guri tha se Picasso dhe Napoleon ishin shqiptarë. “Jean Marais, aktori i madh francez, është me origjinë klefte nga Athina. Është çam. Picasso me prindër nga çamëria. Napoleon me prindër të ardhur nga Mani.”, tha mes të tjerash ai.

Ndërkohë, gjatë intervistës që dha sot për emisionin, ai argumentoi se pse Napoleoni ishte shqiptar. Sipas tij, familja e tij ishte larguar në vitin 1308 dhe kishte pasur mbiemrin Kolgjeri. Ai foli dhe për një takim me arbëreshët, ku kishte munguar përkthyerja dhe sipas të cilit, ishte folur në gjuhën arbëreshe.

“Kam kuptuar që Epiri dhe Mani janë dy krahina të njëjtë, andej nga është Napoleon Bonaparti. Më erdhi një shkresë mbrëmë nga Edmond Haxhinasto që e kishte lexuar vetë ku i shpjegohej Ramiz Alisë që kanë ikur nga Shqipëria në 1308. Familja e tij kishte mbiemër Kolgjeri, Ikën në Man. Stërnipi i Napoleonit do të vinte mbret në 1914 në Shqipëri”, tha ai.

Ndërkohë në një postim në Facebook, Sazan Guri shkruan:

IV. Ja dhe tete te tjera pe N. Bonapartin si bir shqiptari dhe mendoj se boll, nese nuk bindeni ka edhe njehere sa kaq. Perse duhet te njohim te medhenjt tane do ta themi here tjeter………

24. Në një takim të djalit të Napoleonit me arbëreshët, mungoi përkthyesi dhe sekretaria i kërkoi që të anullohej takimi, jo do të bëhet ja ktheu djali i perandorit dhe takimi u krye në gjuhën arbëreshe.
25. Një stërnip i Napoleonit ishte pretendent për Mbret apo Princ në vitin 1914, me të drejtën si person i derës së dalë nga arbëria.

26. Në situata të vështira, Napoleoni si Aleksandri i Madh apo se Qemal Ata turku shfrynte në një gjuhë tjetër.

27. Ajo SHQIPONJA E ARTË që Napoleoni e mban në gji tregon se ai është ZEMËR SHQIPTARI.
28. Para 10 vjeteve, një reviste zvicerane shkruante per Bonaparten: me titull Shqipetari qe na prishi rendin kushtetues.

29. E dinë tanë bota që Napoleon kishte mbiemrin e parë kalmiri që u kthye në pjesë miri (bonaparte) për të kujtuar zonën fisnike nga vinte.

30. Truprojat e tij personale flitnin shqip, gadishulli ilirik është quajtur per here te fundit iliri nga napolon kalmiri (bonaparte), kur ai ishte mbreti i Frances, për të cilën kërkoi e planifikoi që së bashku me Bushatlliun e Ali Pashën ta ribënte, por nuk u la nga planet ruse dhe perandoria Danubiane, si dhe ajo turke, dhe pas tyre fshihej dora e fuqisë tjetër të madhe në atë kohë, siç ishte Britania.
31. Shprehja e famshme e Napoleon Kalmirit (bonapartit) ishte kur flas me gra flas frengjisht, por kur flas me burra flas shqip.

Categories
Art Histori Kulture Kuriozitete Personalitete

Historia e Claudia Morit dhe Adriano Celentanos, “Dashuria bëhet më e fortë në rrethana vështirësie”

“Quhem Claudia Mori. Kam dashuruar shumë dhe vazhdoj ta dua Adriano Celentanon. Jemi martuar 56 vite më parë dhe nëse nuk do të ngeleshim si dy persona të ndryshëm në çift, unë ndoshta nuk do të jetoja më në këtë jetë. Nuk kam dashur asnjëherë të dilja nga hija e tij, por as të strehohesha tek ai. Jam madje e bindur, se as ai nuk do të kishte dashur që unë ta bëja.

Dashuria bëhet më e fortë, nëse nuk heq dorë nga defektet e tua. Kjo edhe sepse kur e njoha, ai ishte askushi. Jam martuar me një të panjohur. Prej tij dhe me të, kam kaluar gjithçka që mund të kalohej në 50 vite e kusur, duke përfshirë edhe momente tepër të trishtuara.

Por gjithsesi, kemi pasur respekt, dashuri dhe pasion për njëri-tjetrin”. – Fjalët e Claudia Morit në ditëlindjen e saj të 81-të

Ajo që e bën një dashuri më të fortë, është padiskutim fakti që të dy në çift duhet të ruajnë cilësitë e tyre të veçanta, ato që i kanë bërë të njihen e të zgjedhin të lidhen bashkë që në fillim. Mbi të gjitha, të dy nëçift duhet të jenë të pavarur në çdo aspekt, emocional apo ekonomik. Kjo gjë e bën marrëdhënien më tëkonsoliduar.

Kam përshtypjen edhe se dashuritë e mëdha janë ato që përjetohen pikërisht në popullin e thjeshtë. Dashuria nuk ka nevojë për luks, për dhurata të shtrenjta, përkundrazi, bëhet më e fortë në rrethanavështirësie.

Claudia dhe Adriano janë njohur në kushtet, kur asnjë nga të dy nuk ishte i njohur apo i pasur, por sërish kanë arritur t’i rezistojnë vite të tëra bashkë. Shembuj të tillë janë të shumtë. Gjyshërit apo prindërit tanë kanë qenë bashkë në kohërat e vështira të diktaturës dhe gjithsesi ia kanë dalë vështirësive së bashku./Bota/

Categories
Histori Kulture Kuriozitete

El Dorado, Historia e vërtetë pas legjendës

El Dorado, ishte një qytet mitik që thuhet se ishte shumë i pasur me ar, dhe i raportuar për herë të parë në Evropë në shekujt XVI-XVII. Vendndodhja e përfolur e El Dorados është diskutuar në burime të ndryshme, por më së shpeshti thuhet se ndodhej në Amerikën e Jugut.

Shumë eksplorues dhe ata që kërkojnë ar ose pasuri, janë vënë në kërkim të El Dorados.

Po sipas disa ekspertëve, El Dorado, ishte në fakt një kombinim i disa miteve, dhe jo një vendndodhje fikse. Në disa rrëfime El Dorado rezulton të jetë një njeri, në të tjera një liqen ose një luginë.

Në vitin 1835, ishin mbushur mbi 3 shekuj nga lindja e mitit të El Dorados. Por origjina e tij, dhe nëse ka ekzistuar vërtet një qytet prej ari, është ende e diskutueshme. Një nga historitë më të famshme të origjinës së El Dorados, u përmend për herë të parë kur Juan de Kastelanos, një konskuistador i kthyer në prift, e përfshiu atë si pjesë të historisë së tij mbi heroizmin e spanjollëve në Amerikë, të shkruar në vitet 1570.

Historia lidhet me kreun e një fisi Muiska që banonte në një pllajë të madhe – pushtuesit e njihnin si Kundinamarka – në vargmalin lindor të Andeve, në Kolumbinë e sotme. Atje Kastelanos tregon se një herë në vit, shefi mbulohej nga koka te këmbët me vaj terpentine dhe pluhur ari.

Nga këtu rrjedh edhe emri “El Dorado”, që përkthehet “i artë”. Sipas Kastelanos, shefi i fisit hipte mbi një varkë dhe shkonte në mesin e liqenit Guatavita. Njerëzit e fisit këndonin këngë, ndërsa ai i bënte liqenit dhurata në ar dhe smerald. Pastaj zhytej brenda tij, dhe ky ishte sinjali për fillimin e një festivali. Në fakt, nuk ka asnjë të dhënë që dikush ta kishte parë këtë ritual. Thuhej se ai ishte ndërprerë rreth 40- 50 vjet përpara se të mbërrinin spanjollët.

Versioni i dytë i historisë së origjinës së El Dorados daton në vitin 1541, rreth 20 vjet pasi Kortez pushtoi Aztekët dhe 8 vjet pasi perandori inkas Atahualpa ishte vrarë nga Francisko Pizarro. Deri në atë moment, spanjollët nuk kishin depërtuar ende në pjesën më të madhe të kontinentit, pra pjesa më e madhe e territorit ishte ende e pa eksploruar nga evropianët.

Versioni i vitit 1541 gjendet në shkrimet e një konkuistadorit Gonzalo de Oviedo, dhe ngjarjet zhvillohet në Kuito në Ekuadorin Verior. Në atë kohë, ky territor u pushtua rishtazi si pjesë e shkatërrimit të perandorisë inkase nga spanjollët. Sipas Oviedos, El Dorado ishte një “Zot ose monark i madh, që ishte vazhdimisht i mbuluar me ar në formën e pluhurit të imët si kripa e bluar”.

Në shkurtin e apo atij viti, një tjetër konkuistador spanjoll i quajtur Gonzales Pizarro grumbulloi disa njerëzh dhe u nis nga Kuito, Ekuador, në kërkim të tokës së mbretit mitik El Dorado. Në rrëfimet e tij për aventurën e tij, Pizarro e përshkruan El Doradon si një liqen, dhe jo një njeri.

Një burim i tretë i kohës, kronisti Pedro de Leon, duke përshkruar të njëjtën ekspeditë, e cilëson El Dorado një luginë. Pizarro udhëtoi drejt lindjes me disa qindra njerëz (burimet flasin për 220-340 burra) dhe 4000 shërbëtorë vendas.

Ata mbaheshin të lidhur në zinxhirë dhe me pranga, së bashku me kuaj, lama, rreth 2000 derra, dhe po aq qen gjuetie. Pizarro priste të gjente shumë shpejt një qytetërim të ri, së bashku me fusha të punuara, fshatra dhe qytete. Por edhe pse marshoi për javë e muaj nëpër errësirën e pyllit tropikal dh në kulmin e sezonin të shirave, nëpër male, këneta dhe lumenj, ai nuk u përball me asgjë tjetër përveçse vështirësi, zi buke dhe mjerim.

Gjatë atij udhëtimi, spanjollët i kapën banorët vendas dhe i morën në pyetje. Kur ata nuk jepnin përgjigjet që donte Pizarro, u torturuan. Me afrimin e fundit të vitit, gjërat mbërritën në një pikë dëshpëruese. Të gjithë derrat kishin ngordhur.

Ata kishin mbërritur në një lumë të madh, me shumë mundësi Koka, në jug të ekuatorit në atë që është sot Ekuadori Verior. Atje, një kryetar fisi lokal i quajtur Delikola, pasi kishte dëgjuar për mizoritë e spanjollëve ndaj atyre që kishin marrë në pyetje, u tha atyre atë që donin të dëgjonin.

Ai foli për “popullsi shumë të mëdha më tej poshtë lumit”, dhe për “rajone shumë të pasura plot me padronë të fuqishëm”. Pizarro urdhëroi të ndërtohej një varkë; që do të transportonte njerëz dhe materiale në drejtim të rrymës, ndërsa njerëzit dhe kuajt rrugëtuan përgjatë bregut.

Ata vazhduan të ecnin në këtë mënyrë për 43 ditë, por gjetën pak ushqim dhe nuk ndeshën asnjë njeri. Në dhjetor 1541, një nga njerëzit e Pizarros, Francisko de Orelana, doli vullnetar të merrte varkën dhe rreth 50 burra për të gjetur ushqim dhe për t’u kthyer.

Orelana gjeti ushqim, por nuk u kthye. Ai bashkë më njerëzit që e shoqëronin zbuluan Amazonën, të cilën e njohën si Maranon. Ata përshkruan për muaj të tërë gjithë gjatësinë e tij duke arritur në bregun e oqeanit Atlantik më 26 gusht 1542. Orelana pretendoi se nuk kishte zgjidhje tjetër veçse të vazhdonte përpara.

Pizarro e quajti tradhti aktin e tij. Ai u rikthye me njerëzit e tij të mbetur në Kuito. Rrugës ata hëngrën qentë dhe kuajt e mbetur, madje zienë dhe hëngrën dhe lëkurës e shalës së kuajve. Mbërritën të raskapitur në Kuito në muajin qershor. Ajo e Pizarros ishte përpjekja e parë e qartë për të gjetur El Doradon.

Por sapo u përhap kjo histori, më shumë konkuistadorë u nisën në kërkim të saj. Veç spanjollëve pati edhe holandezë, flamandë, gjermanë, italianë, shqiptarë, anglezë, skocezë etj. Nga gjithë ata gjatë viteve 1530 më të spikaturit ishin gjermanët.

Kjo sepse në vitin 1528, mbreti spanjoll Karli V i detyrohej familjes bankare Velser të Augsburgut një shumë prej 143.000 florinash. Në pamundësi për të paguar, Karli u dha leje të kryenin kërkime në provincën e Venezuelës, duke vendosur një taksë prej 20 për qind mbi thesarin e gjetur, dhe po ashtu mbi skllevërit,një marrëveshje që vazhdoi deri në vitin 1546.

Ajo e Federman ishte vetëm njëra nga disa ekspedita të udhëhequra nga gjermanët në atë periudhë. Eksplorues të tjerë gjermanë ishin Georg Hohermut dhe Filip von Huten. Një nga ekspeditat e para nën drejtimin e Ambrozius Ehinger, mblodhi rreth 184 kilogramë ar, kryesisht përmes zhvatjes dhe dhunës ndaj vendasve.

Kjo i kushtoi jetën pothuajse të gjithë njerëzve të përfshirëve në atë ekspeditë, përfshirë vetë Ehinger. Kur të mbijetuarit u kthyen në Koro, kryeqytetin e Venezuelës, pas 2 vitesh, ata zbuluan se e kishin varrosur thesarin nën një pemë. Por ai nuk e gjet më kurrë. / LiveScience – /Bota.al/

Categories
Histori Kulture Kuriozitete

Si lindi tradita e nderimit të veçantë të elitës – Historia e tapetit të kuq

Sot tapeti i kuq lidhet me VIP-at, personalitetet, krerët e shteteve, personazhet e famshëm, dhe festivalet e filmit. Ai ngjall imazhet e bliceve të kamerës dhe paparacëve, fustaneve plot shkëlqim, kostumeve dhe veshjeve shumë të rafinuara, të personaliteteve të rëndësishme që zbresin nga avionët privatë, dhe që i përshëndesin me dorë turmat.

Ky është një koncept shumë modern i asaj që simbolizon sot tapeti i kuq. Ajo që dihet më pak, është se përmendja e parë e tapetit të kuq në kulturën popullore ka ndodhur Greqinë e lashtë mbi 2000 vjet më parë. Kjo referencë është vënë re për herë të parë 2500 vjet më parë në një epikë greke të babait të tragjedisë, Eskilit dhe dramës së tij “Agamemnoni”.

Në këtë epikë të shkruar në vitin 458 Para Erës Sonë, mbretëresha hakmarrëse e mbretit Agamemnon, Klitemnestra, përgatitet për rikthimin madhështor të burrit të saj nga një fitore në Luftën e Trojës. Klitemnestra flet për një “dysheme të zbukuaar me kërpudha të kuqe, ku do të kalonte mbretit”.

Është e rëndësishme të theksohet se Klitemnestra kërkoi të hakmarrej ndaj burrit të saj për dy arsye. Së pari, sepse ai po rikthehej të jetonte me konkubinën e tij më të re, Kasandra. Së dyti, për shkak të rolit të Agamemnonit në vdekjen e vajzës së tyre, Ifigjenia, një dekadë më parë.

“Agamemnoni shkon të luftojë në Luftërat e Trojës, duke e lënë një shtëpi gruan e tij Klitemnestra”- thotë Emi Henderson, historiane në Galerinë Kombëtare të Portreteve në Uashington. “Kur kthehet, është i dashuruar me Kasandrën, të cilën e merr me vete nështëpi”- shton ajo.

Agamemnoni kishte të drejtë që ishte i kujdesshëm. E megjithatë nuk do t’i rezistonte tundimit për të ecur zbathur mbi tapetin e kuq. Tapeti do ta çonte drejt pallatit të tij, ku do goditej për vdekje me thikë nga Klitemnestra në vaskën ku po lahej.

Studiues si Xhin Gutierrez, anëtare e Shoqatës Historike të Nju Jorkut, thotë se lidhja me ngjyrën e kuqe në Greqinë e lashtë, shpjegohej me atë të hyjnisë dhe e perëndive. “Ai hezitonte ta shkelte tapetin, pasi e kuqja në Greqinë e lashtë konsiderohej një ngjyrë hyjnore. Ndoshta vetë nuanca ishte më e rëndësishme se sa tapeti i kuq”- thekson Gutierrez.

Deri në historinë moderne ka shumë pak raste të regjistruara të tapetit të kuq dhe përdorimit të tij në histori. Ka disa raste të paverifikuara dhe të izoluara të përdorimit të tapetit të kuq nga elita në epokën e Rilindjen (midis shekujve XIV-XVI) në Evropën Perëndimore.

Por nuk ka mjaftueshëm fakte që e tregon përdorimin e saj si një simbol të pushtetit apo statusit social.

Tek vetë arti i Rilindjes, përdorimi i tapeteve dhe qilimave të kuq ishte i shpeshtë, me origjinë orientale, dhe me modele të ndërlikuara. Ato shfaqeshin zakonisht në pikturat e hyjnive, shenjtorëve dhe mbretërve, gjë që sipas disa historianëve, shpjegohet me koston e madhe engjyrës së kuqe të ndezur.

Boja e kuqe ishte më e vështira për t’u prodhuar dhe për pasojë më e shtrenjta. Ajo merrej nga insekti kokinel i gjetur në Amerikë. Në fakt, Aztekët dhe Majat e përdornin shpesh këtë ngjyrë dhe teknikë për të ngjyrosur pëlhurat që vishnin. Dhe do të bëhej një eksport popullor dhe shumë i vlerësuar deri në shekullin XVII-të.

Çmimi i ngjyrës së kuqe filloi të binte në shekullin XVI pas pushtimit të Amerikës Latine nga Spanja. Ashtu siç bënë me kafenë, duhanin dhe disa mallra të tjera, spanjollët morën kontrollin e këtij produkti, dhe e shndërruan atë në një tregti fitimprurëse.

Kjo i nxiti të hynin në treg edhe konkurrentët e tjerë kolonialistë të Evropës Perëndimore. Gjithsesi, vetëm Revolucioni Industrial do ta bënte bojën të disponueshme kudo. Boja sintetike nisi të ishte e disponueshme që nga fundi i viteve 1700. Ajo që lidhej deri dje me elitën, ishte tani e disponueshme në sasi të mëdha edhe për shtresat më të varfra të shoqërisë perëndimore.

Ndërkohë bojka kokinel mbeti si një simboli i elitës. Një shembulli tjetër i përdorimit tëtapetit të kuq do të regjistrohej në fillimin e shekullit XIX në Shtetet e Bashkuara. Në vitin1821, Xhejms Monro, presidenti i pestë i SHBA-së, shkeli mbi tapetin e kuq pasi zbriti nga një anije në Karolinën e Jugut.

Në vitin 1922, tapeti i kuq nisi të përdorej në ceremonitë e prezantimit të filmave nëHollivud, dhe konkretisht për premierën e “Robin Hood”. Në vitet 1990, tapeti i kuq u bë një koncept dominues i botës së shoubizit. / ancient origins – /bota.al/

Categories
Kulture Kuriozitete

Piktura më e shtrenjtë e shekullit të 20-të ” Mona Lisa” e kinemasë

Piktura e famshme e Marilyn Monroe, nga Andy Warhol, u shit në ankand për 195 milion dollar, duke e bërë atë veprën më të shtrenjtë të artit të shekullit të 20 të shitur ndonjëherë.

Piktura “Shot Sage Blue Marilyn” u pikturua nga Warhol në 1964 duke përdorur fotografinë e famshme si frymëzim.

Shuma është gjithashtu më e madhja e paguar ndonjëherë për një vepër arti amerikane.

Ankandi i Christie’s në New York u pa gjerësisht si një simbol i shëndetit të tregut të artit luksoz, dhe përpara ankandit, Christie’s shkroi se kjo ishte “një nga pikturat më të rralla dhe më transhendente në ekzistencë”.

Çmimi i mëparshëm rekord i një vepre arti amerikan ishte 110.5 milionë dollarë për një pikturë të kafkës së bërë në vitin 1982 nga miku dhe ndonjëherë konkurrenti i Warholit, Jean-Michael Basquiat.

Çmimi përfundimtar gjithashtu thyen rekordin e mëparshëm për një vepër arti të shekullit të 20-të, të vendosur në vitin 2015 kur vepra e Pablo Picasso-s e vitit 1955 – Les Femmes d’Alger – u shit për 179.4 milionë dollarë, duke përfshirë tarifat.

Bloomberg raporton se ofertuesi fitues për Warhol ishte tregtari amerikan i artit Larry Gagosian, i cili zotëron një zinxhir galerish arti.

Sipas Christie’s, të gjitha të ardhurat nga shitjet shkojnë për fondacionin zviceran Thomas and Doris Ammann Cyrih, i cili po punon për të krijuar programe shëndetësore dhe arsimore për fëmijët në mbarë botën. /tesheshi.com/

Categories
Kulture Kuriozitete Personalitete

Whitney Peck la Amerikën për tu vendosur në Lushnje

Teksa ëndrra e shumë të rinjve shqiptar është largimi nga Shqipëria mundësia e realizmit të ëndrrave, për të tjerë të rinj të huaj është Shqipëria vendi i mundësive. Kështu e ka menduar edhe Whitney Peck e cila la vendlindjen e saj Amerikën për tu vendosur fillimisht në Lushnje.

Whitney në një rrëfim për emisionin e mëngjesit në RTV ORA, tregoi historinë e saj në një shqipe për tu pasur zili.

Ajo rrëfeu se jeton në Shqipëri që prej vitit 2016 dhe fillimisht është zhvendosur nga Amerika për të jetojë në qytetin e Lushnjës. Ajo foli me shumë nostalgji për këtë periudhë të jetës së saj ku jetonte në Lushnje pasi adhuronte jetën e fshatit, e cila e bënte të ndihej mirë edhe e lirë.

Tashmë ajo është zhvendosur në Tiranë, ku punon si këngëtare e muzikës live në lokale nate në kryeqytet.

Whitney në emision këndoi disa vargje të këngës “Xhamadani vija-vija”, të cilën me shumë mjeshtëri dhe më një zë potent arriti ta performonte live. “Nuk e di nëse do të kthehem më në Amerikë.”- shprehet Whitney si për të përfunduar kështu që e gjen veten shumë mirë në vendin tonë./Diaspora shqiptare/

Categories
Histori Kuriozitete Sport

Botërori që u “prishi” gjumin shqiptarëve, “Mexico ‘1986”

Botërori i Meksikës i vitit 1986 nuk do ishte i zakonshëm për shqiptarët, rendin e tyre jetësor nën komunizëm, ku shumëçka ishte e diktuar “nga lart”, edhe ora për gjum e zgjim.

Ndërsa opinioni futbollistik botëror diskutonte se si do mund të përballoheshin ndeshjet në disa qindra metra lartësi mbi nivelin e detit, në disa prej qyteteve meksikane, në Shqipëri diç tjetër nëpërdhëmbej: a do mund t’i jepte Tirana (kështu i thuhej shkurt RTSH-së asokohe), ndeshjet e orës 24.00, pra afër mesit të natës? Pra, Meksika diktonte që disa prej ndeshjeve do të luheshin në atë orë kur shqiptarët në Ballkan, ata të Shqipërisë zyrtare, zakonisht ishin në gjumin e dytë.

Siç dihet nga ajo pjesë që e ka jetuar atë epokë privimesh të mëdha, në orën 22.30 programi i Tiranës mbyllej. Një sigël me detaje proletare, ishte ajo që i ftonte dhe njëherësh i urdhëronte si me komandë shqiptarët, për të shkuar në shtretër.

Ndërsa qershorin e vitit 1986, ky ritual do të prishej. Shqiptarët mund të rrinin zgjuar deri në 0.2 të natës, për të shijuar disa prej ndeshjeve të Botërorit që zhvilloheshin në atë orë. Tirana pa diskutim që do t’i transmetonte dhe kjo ishte një risi edhe për të.

Siç dihet, ai Botëror u fitua nga Argjentina me Maradonën në rolin e një lideri. Aty u shënua dhe goli i shumëdiskutuar me dorë i tij me Anglinë. Ndërsa ndër ndeshjet që do të mbahen mend, ishte ajo mes Brazilit dhe Francës, me kohë të rregullt 1-1, ku penalltitë nxorrën “Gjelat” në gjysmëfinale. Ishte kampionati që afirmoi Francën si me mesfushën më të mirë në botë, e Platininë si një yll.

Ndërsa në finale, përballja ishte Gjermani – Argjentinë, me Buruçagan që do të mposhtte Shumakerin pas atij barazimi 2-2 deri afër fundit të ndeshjes.

Ishte pra “Mexiko 86” kampionati që do u prishte gjumin shqiptarëve nën komunizëm. Edhe RTSH-së./tesheshi/

Categories
Kulture Kuriozitete

Historia e shprehjes “puthu me Milon”…

“Puthu me Milon” është një shprehje popullore që përdoret për një rast ideal, që të ka ikur nga duart dhe nuk e gjen më; për një humbje, një dështim total, një gjë që të ka humbur një herë e përgjithmonë etj.

Nuk ia kam ditur kurrë origjinën kësaj shprehje. Por erdhi rasti ta mësoja këto ditë. E kishte hedhur dikush në FB. Ruajta foton, por harrova të shënoja autorin qe e kishte postuar. I kërkoj ndjesë atij, nëse rastis të shohë këtë postimin tim.

Historia e Milos, sipas tij, ishte e tillë: “Miloja, që jepet edhe në foto, punonte në fabrikë e birrës në Korçë, gjatë viteve ’30 të shekullit të kaluar. Ngaqë ishte i shëndoshë dhe nuk e përqafonin as s’e puthnin dot njerëzit, doli dhe shprehja: Puthu me Milon!!!

Pra, një gjë që nuk e bën dot…/Konica

Categories
Histori Kulture Kuriozitete

Poezia e parë shqipe dhe autori i saj

Lekë Matrënga, i njohur si Luca Matranga, ka lindur më 1567 në fshatin Hora e Arbëreshëvet/”Piana degli Albanesi”, ka vdekur më 1619 në Palermo./Konica/

Ishte prift dhe shkrimtar arbëresh nga Siçilia, Itali.

Studoi në Kolegjin e Shën Athanasiusit në Romë, themeloi në vendin e lindjes shkollë. Libri i tij me titull “E mbsuame e krështerë”, shkruar në vitin 1592, përbën dokumentin e parë filologjik të toskërishtes së shkruar dhe të dytin të shqipes, fill pas “Mesharit” të Gjon Buzukut.

Matranga përdori gjuhën shqipe, arbërishten e folur në Piana degli Albanesi, ndryshuar në disa tipare fonetike, në mënyrë që të kuptohej edhe nga arbëreshët e kolonive të tjera. Libri përbëhet nga 28 fletë.

“E mbsuame e krështerë”, e njohur dhe si “Dottrina Christiana”, u botua në Romë më 1592.

Kjo vepër, në 28 faqet që ka, me përmbajtje shpirtërore e katekistike, tejet e rëndësishme për kishën arbëreshe, përfshin edhe një vjershë me tetë vargje, që përbën llojin e parë të vargut të shkruar shqip. Vepra është një doracak fetar për doktrinën e krishterë në formë pyetje-përgjigje.

Vepra është e rëndësishme edhe për dokumentimin e një faze të vjetër të të folmeve të arbëreshëve të Siçilisë; ajo paraqet interes edhe për vjershën e shkurtër botuar në atë vëllim, dokument i parë e botuar i vjershërimit shqip.

Matrënga sjell me këtë vepër, poezinë e parë në gjuhën shqipe. Poezia, veç të tjerash, ka rëndësi të veçantë edhe për faktin se gruan, femrën, e përmend që në vargun e dytë të saj… Kultura e hershme shqiptare e vlerësonte gruan, si faktor po kaq të rëndësishëm në shoqëri sa edhe burri.

Po jua risjellim në vëmendje vjershën “Këngë e përshpirtshme”, në origjinal, që konsiderohet si një nga vargëzimet e para në gjuhën shqipe:

Gjithëve u thërres, kush do ndëljesë
Të mirë të krështē, bura e grā
Mbë fjalët të Tinëzot të shihi meshë,
Se s’ishtë njerī nesh çë mkatë s’kā

E lum kush e kujton se kā të vd’esë
E mentë bashkë mbë tënëzonë i kā
Se Krishti ndë parrajsit i bën pjesë
E bën për bīr të tij e për vëllā

Vargjet në gjuhën e sotme shqipe, do të tingëllonin kështu:

Të gjithëve ju thërres, kush do ndjesë,
Të krishterë të mirë, burra e gra,
me fjalë të Tënzot të shihni Meshë,
se s’është njeri prej nesh që mëkate s’ka.

E lum kush kujton se do të vd’esë.
E mendtë bashkë në Tënzonë i ka,
se Krishti në parajsë atij i bën pjesë,
e bën për bir të tij e për vëlla”.

Categories
Histori Kuriozitete

Si funksiononte kombinati metalurgjik ne Elbasan para 40 vjetesh

Nga Kozma Borova

Si funksiononte kombinati metalurgjik ne Elbasan para 40 vjetesh, ne menyre te thjeshte (kush ka punuar atje mund te beje korigjime).

Minerali hekur-nikelit vinte me tren dhe shkarkohej ne nr 1 (‘’Uzina 12’’ quhej) ku perpunohej si mineral, ndahej, piqej etj etj, pastaj shkonte te nr 2 (Aglomerimi) ku perseri perpunohej si mineral, pastaj shkonte tek nr 3 (Furrnalta, 2 cope, uzina kryesore e metalurgjise ku minerali kthej ne metal te shkrire) dhe aty shkrihej minerali duke perdorur qymyrin koks qe vinte nga jashte ose prodhohej tek nr 4 (Uzina Koksit) dhe dilte giza.

Pra nga Furrnalta dilte gize e shkrire (giza eshte perzierja e hekurit me karbon nga 2-6%) dhe nje pjese e saj derdhej ne lingonta gize ndersa nje pjese shkonte tek nr 5 (Uzina Celikut) ku giza e shkrire nepermjet konvertoreve kthehej ne celik te shkrire (celiku eshte hekur me 0.2-2% karbon, dhe me material te tjera si, mangan, nikel, krom etj te cilat percaktojne llojin dhe cilesine e celikut).

Po tek uzina celikut ishte edhe furra elektrike ku shkrihej skrapi (vetem kjo metode perdoret sot nga Kurum). Celiku i derdhur ne prokate shkonte tek nr 6 (Petezimi ) ku beheshin shufra me profile te ndryshme. Gjithashtu ne metalurgji ishin edhe nr 8 (Uzina mekanike, fonderite e gizes e celikut), nr 7 TEC me me fuqi 4,500 KW, si dhe me dhjetra reparte te tjera.

Foto eshte e viteve te fundit, e keni poshte tek komentet te pa shkruar. Metalurgjia ndodhej rreth 4 km ne perendim te Elbasanit.

error: Content is protected !!