Categories
Art Kulture Personalitete

Ema Qazimi, një zë brilant në muzikën Shqiptare

Ema Qazimi lindi në Tiranë, më 18 nëntor 1954. E martuar me Prof.Dr. Ramazan H. Bogdani, ka një vajzë, Ershela Bogdani. Konsiderohet si një nga personalitet më të padiskutueshme të artit skenik, në fushën e interpretimit të këngës shqiptare. Në vitin 1972, kreu Shkollën e Mesme Artisitke “Jordan Misja” në Tiranë, në degën Teori muzike.

Në vitet 1973-1977, përfundon studimet e larta dhe diplomohet në degën e Aktrimit, pranë Fakultetit të Artit Skenik, në Akademinë e Arteve Tiranë (sot Universiteti i Arteve).

Punon fillimisht si redaktore në Radio Tirana dhe më pas aktore në Teatrin Popullor (sot Teatri Kombëtar) në Tiranë. Nis karrierën e këngëtares profesioniste në Teatrin e Estradës së Tiranës, në vijm Qëndra Kulturore e Tiranës dhe punon në këtë institucion deri më 18.11.2014, kur del në pension, – duke shënuar plot 37 vite punë si artiste profesioniste.

Në rrugëtimin e saj të gjatë artistik, numërohen të realizuara mbi 100 këngë të muzikës së lehtë shqiptare, duke u ruajtur në arkivin e Radio Televizionit Shqiptar. Është pjesëmarrëse në rreth 4.000 shfaqje artistike, midis të tjerave, Festivaleve dhe Koncerteve Recitale artistike, Dekadave të Majit, Anketave muzikore etj, duke shkelur pothujase me artin e saj të gjitha cepat e Shqipërisë.

Ema Qazimi, është pjsëmarrëse në 25 Festivale të Radio Televizionit Shqiptar, duke nisur me Festrivalin e vitit 1968, kur ajo ishte në moshë fare të re, veçse 14-vjeç.

Me këngët “Letër Nënës” (Avni Mula) dhe “Ylli partizan” (Agim Krajka), për herë të parë merr pjesë në (Festivali i 6-të i Këngës në RTSH|Festivali i Këngës në RTSH) ku merr çmim të dytë dhe të tretë. Në dhjetor të vitit 1972, në Festivalin e 11-të, merr pjesë me këngën “Kush me njeh mua”, të kompozuar nga Agim Prodani. Me këtë këngë, fiton çmimin e tretë të festivalit

Një vit më vonë më 1973, në Festivalin e 12-të, Ema Qazimi këndoi dy këngë: “Gjurmë të arta” me muzikë të kompozuar nga Kujtim Laro, e tekst të Lirim Dedës. Me këtë këngë fitoi çmimin e parë dhe u dublua nga Vaçe Zela. Por edhe me këngën tjeter “Sup me sup si malet”, e kompozuar nga Agim Prodani që u dublua nga Qemal Kërtusha.

Më 1974, në festivalin e radhës, të 13-in, po ashtu Ema paraqitet me dy këngë. Me këngën “Derdhëm gjak e hodhëm rrënjë” të kompozuar nga Kujtim Laro e të shkruar nga Xhevahir Spahiu, ku zuri vendin e tretë në festival dhe me këngën “Kënga zjarr”, e kompozuar nga Tish Daija dhe e shkruar nga Aleksandër Banushi, e dubluar nga Avni Mula, duke marrë çmimin e dytë.

Në vitin 1975, në Festivalin e 14-të, ajo paraqitet me këngën “Buka e duarve tona”, një këngë e shkruar nga Xhevahir Spahiu dhe kompozuar nga Kujtim Laro, duke marrë çmimin e parë. Me këngën “Dashuria më e madhe”, e shkruar nga Fatmir Gjata e me muzikë të Agim Prodanit, fitoi çmimin e tretë, e cila më vonë u dublua nga Lindita Sota (Theodhori).

Më 1976, në Festivalin e Këngës së RTSH-së, Ema këndoi po ashtu dy këngë, këngën “Buka dhe çeliku” me muzikë të Agim Prodanit e të shkruar nga Pandeli Koçi, këngë fituese e çmimit të dytë dhe ajo që mori çmimin e tretë me këngën “Këngë për Tiranën”, me muzikë të Nikolla Zoraqit dhe tekst të Dritëro Agollit. Më 1978, në Festivalin e 17-të, me këngën “Shqipëri o vendi im”, një këngë e shkruar nga Hysni Milloshi dhe kompozuar nga Avni Mula. Me këtë këngë mori çmimin e dytë dhe si zakonisht për këngët e saj, edhe kjo u dublua nga vetë autori, Avni Mula.

Kënga e dytë “Këputa një gjethe dafine”, me të cilën u paraqit në duet me Liljana Kondakçiun, u dublua nga Gaqo Çako, i cili në këtë festival kishte fituar çmimin e parë.

Kënga “Trëndelinë dhe këngë” e shkruar nga Hysni Milloshi dhe e kompozuar nga Avni Mula, ishte kënga me të cilën Ema Qazimi në vitin 1978 u paraqit në Festivalin e 18-të Këngës në RTSH. Ishte kjo hera e parë që Ema u paraqit vetëm me një këngë në këtë festival, që nga fillimi i pjesmarrjes së saj në të.

Për Festivalin e 19-të Këngës në RTSH, Nikolla Zorraqi për Emën kishte përgatitur këngën e titulluar “Nën yje e prisnim vitin e ri”. Dublimin e kësaj e ka bërë Gaqo Çako, ndërsa kënga tjetër me të cilën u paraqit titullohej “Për ty çelin mijëra mëngjese” dhe ishte përgatitur nga Avni Mula, i cili edhe e dubloi.

Në vitin 1980, në Festivalin e 20-të Këngës në RTSH, në skenë doli me këngën “Flaka e betimit”. Tekstin e kësaj e kishte përgatitur Zhuliana Jorganxhiu, ndërsa muzikën Kujtim Laro, kurse dublimi i saj është bërë nga Alida Hisku. Ndërsa, kënga e dytë “Krenari e brezave”, fitoi çmimin e parë. Kjo ishte shkruar nga Gjokë Beci, e kompozuar nga Feim Ibrahimi. Dubimi i saj u bë nga Liliana Kondakçiu.

Një sukses i padiskutueshëm për Ema Qazimin ishte Festivali i 21-të, ku këndon këngët “Kur çelin bozhuret”, nje hit i vërtetë, një baladë rrënqethëse e shkruar nga Limos Dizdari dhe tekst të Gaqo Apostolit, si dhe këngën “Dashuria jonë”, me muzikë të Flamur Shehut dhe tekst të Zh. Jorganxhi, – e para dubluar nga Myfarete Laze dhe e dyta nga Lindita Theodhori. Dolën të dyja në finale po kënga e dytë, u vlerësua me çmim të dytë.

Në Festivalin 22-të në RTSH, këndon këngën e Hajg Zaharjanit “Zemërzjarrta moj”, e dubluar nga Luan Zhegu.

Në Festivalin e 23-të, këndon këngën “Fjala e ngrohtë”, një krijim i Feim Ibrahimit dhe me tekst të Gjokë Becit, dubluar nga Afërdita Zonja.

Në Festivalin 24-të, Ema këndon këngën e Agim Prodanit “Lidhur në një besë”.

Në Festivalin e 28-të, paraqitet me këngën e Thoma Simakut “E zgjodhe vetë të vërtetën”, ndërsa në Festivalin e 32-të të këngës me këngën e Diana Ziut, “Ti o shpirt që mban një botë” dhe në Festivalin e 33-të, me këngën e Adrian Hilës “Jeta ime”. U vlerësua me çmimin e karrierës në Festivalin e 33-të të këngës.

Në Festivalin e 34-të, është në jurinë e Festivalit dhe në të 35-tin, e ftuar speciale.

Rikthehet në Festivalin e 37-të, me këngën e kompozuar nga vetë Ema “Mama”, që ja kushton, nënës së saj.

Ka marrë gjithsej 5 çmime të para “Shtëpia ku lindi partia” në Fest. 9, “Gjurmë të arta” Fest. 12, “Buka e duarve tona” Fest. 14, “Këputa një gjethe dafine” Fest. 17 dhe “Krenari e brezave” në Fest. 20-të.

Ka marrë çmime të dyta e të treta pafund, thuajse në çdo festival duke filluar nga i Festivali i 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17 dhe Fest 21. Në të gjitha anketat muzikore që ka marrë pjesë ka qenë fituese, ku mund të përmendim këngët: “Mujo Ulqinaku”, “Djaloshi me këmishë të kuqe”, “Dheu im flori”, “Bija ime”, “Ditëlindja dhe deti”.

Ema ka marrë pjesë gjithashtu në Festivalet e Pranveres, ku në të parin qe ndër më të pëlqyerat e publikut me këngën “Gol bukur gol” e Agim Prodanit, – me të cilën zuri vendin e dytë. Kënga “Cobani” e Luan Zhegut, zuri vendin e tretë.

Ema, gjatë karrierës së saj njihet si këngëtarja që ka pasur më shumë duete me këngëtaren, Liljana Kondakçi, me të cilën numëron 6 duete: “Këputa një gjethe dafine”, “Mbete këngë e brezave”, (A.Peci) “Këngë për Emin Durakun” (kënduar në Kosovë), “Ti më je si një gonxhe”, “Natë në bregdet ” (K. Kote), si dhe me Luan Zhegun ka një duet “Fejesa jonë”. Ajo ka dhënë koncerte dinjitoze në disa vende, si: Itali, Greqi, Francë, Gjermani, Zvicër, Kroaci, SHBA, etj, e po ashtu edhe katër Koncerte Recitale:

“Udha e këngës sime” – Tiranë, 1986. Ky spektakël shënon të parin realizim institucional në gjininë e Artit të Muzikës se Lehtë Shqiptare. Ai u dha në pothuajse të gjithë qytetet e mëdha të Shqipërisë, Vlorë, Elbasan, Korçë, Shkodër etj.

“Rrënjët e Lisit Tim” – Rajonin e Pulias, Arbëreshët e Italisë, 1990
“Ema la piu famosa cantante Televizione Albanese” – spektakël koncertal, qyteti Kastelamare Di Stabia – Napoli, Itali, 1992

“MAMA” – spektakël televiziv (edhe autore e libretit) – RTSH, Tiranë, 2001
Këto spektakle janë shfaqur sa e sa herë për shqiptarët në të gjithë hapsirën mbarëshqiptare kudo nëpër botë dhe kurdoherë janë mirëpritur me entuziazëm të madh si rrallë kush tjetër.

Të gdhendura do të mbesin disa nga këngët e Emës, si : “Këngë për Çerçis Toppullin”, “Vite të Zjarrta”, “Këngë për Mujo Ulqinakun”, “Portret heroine”, “Baballarët”, “Trëndelinë dhe këngë”, “Rinia jeton”, “Këputa një gjethe dafine”, “Çobani”, “Marinari”, “Shqipëri o vendi im”, “Kur çelin bozhuret”, etj. Posaçërisht shquan kënga e kompozuar nga vetë Ema, me një titull kuptimplotë “Mama”, një himn i dashurisë për të gjithë ata fëmijë që u ka munguar dhe u mungon kjo figurë e dashur për çdo njeri.

Ema është vlersuar me disa çmime:
“Çmimi i madh i Deakdës së Majit” – Tiranë, 1969.
“Artiste e Merituar” – Tiranë, 1984.

Kupa e Festivalit të “Kënga Mesdhetare” – Trani, Itali, 1992.
Çmimi i madh “Mikrofoni i Artë” në Festivalin “Kosovarja këndon” – Ferizaj, Kosovë, 1999.
Mjeshtër i Madh” – Tiranë, 2010.

Pjesëmarrëse si aktore :
“Diell me kastër”, rol kryesor, Teatri Popullor
“Vërshime Pranverore” rol kryesor, Teatri Popullor
“Përmbytja e madhe” rol episodik, Teatri Popullor

“Kapedani”, rol episodik, Film i Kinostudios “Shqipëria e Re”
Turne me trupën e Teatrit Popullor në Kosovë./Naishtedikur.info

Categories
Art Kulture Personalitete

Gazetarja e talentuar e Radio Tiranes, Valdete Antoni

Valdete Antoni lindi më 13 shtator, 1953, Tiranë, është poete shqiptare bashkëkohore dhe gazetare e Radio Tirana, RTSH. E vlerësuar nga Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve me çmimin e parë Naim Frashëri, 1999 për poezinë dhe çmimin për gazetarinë më të mirë radiofonike të vitit nga Fondacioni i Kulturës Velia, Tiranë, 2000.

Autore e gjashtë librave me poezi dhe shumë emisjoneve në Radion kombtare në 37 vjet profesion si gazetare, librin e parë e botoi në Kosovë me redaktimin e studjuesit të njohur Agim Vinca.

Tituj të veprave

Vesë tingulli< - poezi,Tiranë, 2011 Tretur në polen drite - poezi,Tiranë, 2005 Hyj në kraharor Zoti - poezi,Tiranë, 2001 E pashë fluturimin tim - poezi,Tiranë, 1999 Muri im ka veshur këmishë - poezi,Tirane 1997 Ëndërr në mur - poezi,Prishtinë,1993/Naishtedikur.info

Categories
Art Kuriozitete Personalitete

Whitney Houston, historia e një ikone

Whitney Houston ishte këngëtare dhe aktore amerikane, katër albumet e para të së cilës, grumbulluan një shifër totale të kopjeve të shitura deri në 86 milionë.

Kush ishte Whitney Houston?
E lindur më 9 gusht 1963, në Newark, New Jersey, Whitney Houston publikoi albumin e saj debutues në moshën 22 vjeçare dhe arriti vendin e parë në listat muzikore me plot 3 këngë. Në vitin 1987 ajo publikoi dhe 4 këngë të tjera të cilat arritën vendin e parë dhe po këtë vit fitoi Grammy-in e saj të parë. Albumet e mëvonshëm dhe super të suksesshëm ishin: “I am your Baby Tonight” (1990), “My Love is Your Love” (1998). Martesa me këngëtarin Bobby Brown në vitin 1992 dhe më pas përdorimi i dr, ogës, e çuan karrierën e saj në pikiatë. Ajo në 2009 me këngën “I Look To You” dhe gjithashtu luajti në filmin Sparkle. Houston vdiq në një hotel më 11 shkurt 2012.

Albumet e Huston:

Albumi: ‘Saving all My Love for You’
Në vitin 1985, Whitney Houston publikoi albumin e saj të parë. Houston arriti pothuajse menjëherë majat e pop-it. Gjatë vitit 1986, këngët “Saving All My Love for You” dhe “How Do I Know” ndihmuan albumin të qëndronte në krye të listave muzikore për 14 javë. Houston fitoi çmimin Grammy në vitin 1986 për “Saving all My Love for You”.

Albumi: ‘I Wanna Dance with Somebody’
Houston e ndoqi suksesin e madh të albumit të saj të parë me një album të dytë në vitin 1987. Edhe ky album arriti majat e renditjeve botërore dhe Whitney fitoi çmimin Grammy për këngën “I Wanna Dance with Somebody”. Një tur i suksesshëm botëror pasoi suksesin e këtoj albumi.

Deri në vitin 1992, Whitney Houston ishte në krye të botës, por jeta e saj u bë shumë e komplikuar. Atë vit ajo u martua me këngëtarin e muzikës R&B, Bobby Brown, pas një marrëdhënie 3-vjecare. Në fillim, martesa ishte e shkëlqyer, por marrëdhënia u kthye të ishte e padurueshme me Huston që më pas tha se i shoqi e dhunonte.

Albumi: ‘I Will Always Love You’
Përkundër gjithë këtyre problemeve në jetën personale, Houston vazhdoi të përparojë në karrierën e saj, duke kaluar me sukses në botën e kinemasë në vitin 1992 duke interpretuar së bashku me Kevin Costner në filmin The Bodyguard. Për çdo film ajo gjithashtu publikonte hite muzikor. Kënga “I Will Always Love You”, pjesë edhe e filmit rezultoi të ishte kënga e saj më e bukur dhe më e suksesshme. Kënga i dha mundësinë Huston që të merrte 3 çmime Grammy për këngën më të mirë të vitit dhe albumin më të mirë.

Albumi: ‘It’s Not Right But It’s Okay’
Houston fitoi një tjetër Grammy për të këngën “It’s Not Right But It’s Okay”. Megjithatë albumi nuk pati të njëjtin sukses me këngën. Gjithsesi, Huston nuk mund të mjaftohej me pak sukses dhe në bashkëpunimin me Mariah Carey në këngën “When You Believe” për filmin “The Prince of Egypt”, ajo fitoi Oscar për kolonën më të mirë zanore.

Albumet e mëvonshme ishin “Just Whitney” dhe “I look to you” (albumi i fundit në 2009) të cilat nuk patën suksesin e mëparshëm, por publiku i priti mirë. Këto albume ishin punë artistike të cilat u bënë mes problemeve të jetës private të Huston, një martese thuajse të prishur dhe problemeve financiare.

Vdekja e hershme:
Në fillim të vitit 2012, Houston u përfol se po përjetonte probleme financiare, por ajo i mohoi këto thashetheme. Ajo, në fakt, dukej se ishte e gatshme për ringritje në karrierë. Houston punoi në një film të ri muzikor “Sparkle” me Jordin Sparks. Ajo u përfol se do të ishte gjithashtu pjesë e jurisë së X Factor, por për fat të keq, Houston nuk jetoi aq gjatë sa për të shijuar arritjet e fundit në karrierë.

Whitney Houston vdiq në moshën 48 vjeç më 11 shkurt 2012, në Los Angeles në një hotel ku një festë për çmimet Grammy u organizua nga Clive Davis. Raporti i publikuar nga zyra e gjykatës së Los Anxhelos më 22 mars 2012, shkruante se shkaku zyrtar i vdekjes së saj ishte mbytja aksidentale.Sëmundjet e zemrës dhe kokaina mendohet qe kanë qenë shkaqet reale të vdekjes. Me largimin në botën tjetër të Huston, bota e muzikës humbi një prej legjendave të veta. /konica

Categories
Art Kuriozitete Personalitete

Florenca, vajza që iu kushtua kënga “Luleborë”

Eshtë i çuditshëm fakti që aq shumë është shkruar për një këngë, por kur mendon që kënga është më e bukura e shkruar ndonjëherë për dashurinë shqiptare atëherë gjithçka ndryshon dhe mendimi të kthehet në frymëzim.

Të shtyn të kërkosh e të gjurmosh thellë në hojzat e krijimit, atje ku ajo lindi. Besoj e keni kuptuar se për cilën këngë e kam fjalën. Më mirë të them që kënga është një hymn i vërtetë dashurie me të cilin sa e sa të rinj kanë lidhur jetët e tyre. E pra është “LuleBora”.

Me tingujt e saj shqiptarët kanë shoqëruar kurorëzimin e dashurisë në të gjitha martesat e tyre njësoj si me marshin e martesës të Mendelsonit. “LuleBora” është kënduar në të gjitha skajet e globit dhe është kënga më e dëgjuar dhe më e njohur shqiptare në botë.

Melodia e saj ka valëzuar në të gjitha gëzimet familjare dhe kompozitori Simon Gjoni është vlerësuar nga vetë artistët si krijuesi i një perle të vërtetë, i temës më të ëmbël lirike në muzikën shqiptare. Ai lindi në qytetin e Shkodrës ne vitin 1923 dhe u edukua në një familje të thjeshtë qytetare. U arsimua në gjimnazin “Illyrikum” të këtij qyteti.

Shumë shpejt mësoi kitarën, trombën, pianon dhe me entuziazëm e pasion ju kushtua artit të muzikës. Në vitet e rinisë së tij kompozoi mbi 200 këngë origjinale që shumë shpejt u përhapën në të gjithë Shqipërinë, si: “Lule-borë”, “ Pash syt’ tu’ si drita”, “End o vashë” etj. Studimet e larta i kreu në vitet 1952-1958 në Akademinë e Lartë Muzikore në Pragë (Çekosllovaki).

Në vitet 1956-1958 në qytetin e Pragës dirigjoi : Shubert “Rozamunda”, Grig “Peer Gynt”, I.Benda “Pygmalion” K.Ditersdorf “Simfoninë koncertale për violinë e kontrabas”, F.List “Les Preludes”.
Në vitin 1958 kthehet në atdhe dhe punon në Teatrin e Operës dhe Baletit në Tiranë, ku dirigjoi shumë vepra botërore, të cilat gjetën interpretimin e parë nën baketën e tij, si operat: G.Donixetit “Don Paskuale”, L.Kavallo “Paliaçot”, Xh Rosini “Berberi i Seviljes”, T. Daija “Pranvera” dhe baletet “Lola” e Vasiljenkos, “Laurencia” e Krein, etj.
Me kujdesin dhe pasionin e tij regjistroi shumë vepra të kompozitorëve shqiptarë si Zadeja, Gaci, Nova, Daija, Harapi, Dungu, Grimci, Zoraqi, Kono, etj. si dhe muzikën e disa filmave shqiptarë. Në vitin 1967 drejton ne Kinë vepra të kompozitorëve shqiptarë.

S.Gjoni është një nga themeluesit e Orkestrës Simfonike të Radio Televizionit Shqiptar, me këmbëngulje dhe disiplinë ai punoi për rritjen, individualitetin dhe zhvillimin e kësaj orkestre. Nga kompozitorët botërorë ekzekutoi për herë të parë në Shqipëri, Bethoven ”Simfoni Nr.7” dhe “Simfoni Nr.8”, Mendelson “Endërr e një nate vere”, K.M.Veber “Gjahtari magjik”, Belini “Norma”, Bethoven “Leonora”, Grig “Peer Gynt” Smetana “Poemën Voltava”, Çajkovski “Françeska da Rimini”, Dvorzhak “Valle Sllave”, F.List “Les Preludes”, etj. Dirigjimi i tij ishte një akt krijimi, në të rrihte pulsi i kohës, rrihte vetë jeta.
Aktivitetin pedagogjik e filloi në vitin 1958 në Liceun Artistik dhe më vonë, në vitin 1961 ishte ndër pedagogët e parë në themelimin e Konservatorit Shtetëror të Tiranës (sot Akademia e Arteve të Bukura), ku përgatiti breza të tërë muzikantësh e artistësh, duke dhënë lëndët e polifonisë, orkestracionit, dirigjimit, intonacionit dhe muzikës së dhomës, deri ditën që pushoi së jetuari.

Si kompozitor krijimtaria e tij ka kaluar në të gjitha gjinitë, që nga kënga, Romanca, Kantata, Suita, Ballada, Pjesë për piano, violinë, dhe vepra të mëdha orkestrale si tetë Valle Simfonike Shqiptare, Poemë Simfonike, Suitë Simfonike e deri tek Simfonia në Mib mazhor. S.Gjoni ishte një kompozitor me frymëzim e pathos fisnik, muzika i buronte lirisht. Kritiku i muzikës dhe muzikologu G.Leotsakos në letrën e tij më 22.12.1991 e karakterizonte kështu:
“Simon Gjoni është një kompozitor i shkëlqyer, krijues i predestinuar, me një kulturë të thellë estetike e muzikale, por mbi të gjitha me një personalitet të mrekullueshëm human, me një zemër të artë në harmoni të plotë me kulturën e tij të rafinuar.”

Gjithashtu kompozitori në fushën e kritkës muzikore ka lënë punime teorike në lidhje me temat e “Arritjeve të artit muzikor shqiptar” si dhe veprën e rëndësishme “Instrumentet dhe arti i Orkestrimit”.
Kompozitori Çesk Zadeja në gazetën Drita 01.12.1991, shkruan : “Emri i Simon Gjonit do të mbetet i skalitur në pentagramin e muzikës shqiptare. Vlerësimi më i madh për çdo krijues është atëherë kur vepra e tij, mesazhi i tij bën jehonën e vet në thellësi të kohës duke rritur vlerat e veta bashkë me kohën. Këto veçori i atribuohen artistit, kompozitorit, dirigjentit, pedagogut dhe muzikologut të talentuar Simon Gjoni”.

Historia e “LuleBorës” fillon një ditë pranvere në një qytet verior të Shqipërisë, në Shkodër që ishte djepi i kulturës. Një gazetare e re shkon në këtë qytet për të realizuar një intervistë me një poet. Ata ulen në një kafe me një kopësht të mbushur me lule dhe bisedojnë gjatë. Teksa flisnin poeti nxjerr nga xhepi një fletore të vogël dhe një copë laps e fillon të shkruajë diçka. Vajza e shikon e hutuar por megjithatë vazhdon të flasë për gjithçka, për poezinë, për librat, për artin, për ëndrrat. Dhe poeti vazhdon të shkruajë. Një çast ai ndalon dhe i thotë vajzëz –“Të lutem pranoje këtë, është për ty”. Ishte një poezi. Ajo titullohej “LuleBorë”. Vajza e çuditur e merr dhe falenderon.

Më pas poeti këput disa lule (për të cilat legjenda “ngulmon” që të jenë luleborë) nga kopështi dhe ja drejton vajzës duke ju lutur që ti bënin një vizitë nënës së tij pasi ajo do të gëzohej shumë dhe do të kënaqej nga prania e një vajze kaq gojë-ëmbël. Si gjithmonë dashuria me shikimin e parë edhe kësaj here goditi në shenjë dhe ky takim rinor nuk kishte si të mbaronte ndryshe veçse me lidhjen e dy të rinjve. Kjo do të ishte dashuria e parë e lidhur nga “Lulebora” dhe askujt nuk do ti shkonte në mendje se ajo nuk do ishte e fundit. Por poezisë së bukur i duhej edhe një melodi po aq e bukur dhe e veçantë që ajo të bëhej e pavdekshme. Këtu fillon edhe pjesa e dytë e legjendës. Poeti, që ishtë Zef Pali pas disa ditësh takoi shokun e tij, kompozitorin Simon Gjoni. I foli për një poezi që kishte shkruar dhe ja dha ta lexonte. Rinia si gjithmonë ka energjinë e përmbledhur në vetvete, ka forcën krijuese që nuk ndalet para asgjëje. Fjalët e poezisë e frymëzuan menjëherë kompozitorin e ri që të ulej e të shkruante një melodi.

Figura e tij do mbetej në kujtimet e bashkëkohësve ulur buzë rrugës duke shkruar me një shkop mbi pluhur pesëvijëshin dhe notat, e pastaj i pakënaqur me ato që shkruante kompozitori i prishte e sërish hidhte të tjera nota, pa vënë re fare rrëmujen e kalimtarëve dhe njerëzve përreth tij. Notat buronin dhe tingujt e këngës fluturionin drejt fletëve të bardha, që të përjetësoheshin në krahët e dashurive që do të ushqenin. Ato nota do të qëndronin mrekullisht bukur pranë njera-tjetrës dhe do të habisnin edhe mjeshtrat kurdoherë që do të tingëllonin. Siç ndodhi në Rusinë e largët ku mësuesit u thoshin studentëve të rinj shqiptarë se habiteshin me sa mjeshtëri ishin kombinuar ato kalime aq të thjeshta nga terca mazhore në minore, aq natyrshëm saqë të jepnin përshtypjen e një gëzimi dhe dashurie të pafund. Ata nuk kishin si ta merrnin me mend të fshehtën që shtrihej tek forca e madhe shprehëse e tyre dhe që qëndrontë pikërisht në burimin e tyre të pastër drejt e nga gjiri i një kombi aq të vjetër e aq krijues.

Atje do mbetej sekreti i vetëm i “LuleBorës”, atë sekret që kompozitori në vitet e mëvonshme do t’ju a përsëriste aq shpesh studentëve të tij. Do ishte i njëjti sekret që do mbanin në gjirin e tyre edhe shumë këngë të tjera që do të pasonin.
Vajza ndodhej në Tiranë dhe me shoqet e saj një ditë dëgjonte Radio Tiranën. Për një çast dëgjohet një melodi e bukur, e ëmbël, me fjalët që ju dukën aq të njohura dhe që e befasuan. I dëgjon me vëmendje dhe nuk u beson veshëve. Janë të njëjta me poezinë që i kish dhuruar asaj i dashuri. E emocionuar ja tregon atë shoqeve dhe fillon e vallëzon edhe ajo bashkë me këngën. Bashkë me tingujt e me vargjet e saj edhe vajza fillon e shëtit me melodinë “në mal’ e n’ kodër”, dhe fillon e i “prek lulet gjith’ me dorë”. Kënga kishte marrë krahë dhe po emociononte në të njëjtën kohë me mijëra njerëz që po e dëgjonin. Në ato vite nuk ekzistonin teknikat e tanishme. Gjithçka bëhej shumë më shpejt.

Gjithçka ishte shumë më e thjeshtë. Sot për një regjistrim kënge duhet të mobilizosh me qindra vetë ndërsa në ato fillime mjaftonte dëshira e mirë e disa muzikantëve dhe gjitçka realizohej. Nuk duhej studio e aparatura supermoderne elektronike, nuk duheshin gjithfarë mikrofonash ultrasonikë, mjaftonin vetëm disa vegla dhe shpirti i mbushur me jetë që ëndrra të bëhej realitet. Dhe në pak minuta gjithçka dëgjohej drejtpërdrejt në të gjitha skajet, sepse luhej për së gjalli, luhej drejtpërdrejt në mikrofon e prej atje në shpirtrat e njerëzve. Eshtë pikërisht kjo që i mungon artit sot dhe na bën të habitemi se si është e mundur që kjo këngë e krijuar prej kaq vitesh, ende ka sharmin e saj të veçantë. Sepse ajo ka jetën e pastër brenda saj. Artistët luanin të entuziasmuar dhe këndonin edhe ata vetë hymnin e ri të dashurisë, merrnin edhe ata grimca nga lumturia dhe kënaqësia që falnin tingujt e kompozitorit. Si në shumë raste edhe atëherë ishte Radio Shkodra që po jepte një leksion muzikor, i takonte asaj të kishte nderin e transmetimit të parë të “LuleBorës”. Pas disa ditësh të gjithë e këndonin dhe vala e pëlqimit nuk linte askënd të veçuar. E dëgjonin këngëtarët dhe menjëherë e mësonin dhe e këndonin. Donin edhe ata të merrnin diçka nga tingulli i artë e plot jetë i saj.

E dëgjonin njerëzit e thjeshtë dhe menjëherë e preknin siç preknin petalet e luleve me imagjinatën e tyre, sepse ajo ishte e thjeshtë dhe e veçantë, kishte gjetjen e artistit dhe ëmbëlsinë e popullit të mbledhur në prehërin e këngës. Suksesi i saj ishte dhe ende mbetet i jashtëzakonshëm dhe e bëri edhe kompozitorin me krahë që të krijonte në pak kohë edhe shumë këngë të tjera. Aq e madhe ishte fama e këngës sa pas shumë vitesh vetë përmendja e emrit të lules do të bëhej sinonim i këngës, sikur lulja në vetvete të mos ekzistonte por tashmë vendin e saj ta kishte zënë kënga. Dhe në të vërtetë askush më pas nuk mundi të thoshte me saktësi se cila ishte lulebora, lulja e vërtetë apo kënga, sepse të gjithëve u vinte e para në mendje kënga, sa herë përmendnin emrin e saj dhe sa herë shikonin një lule të bardhë mbi disa gjethe jeshile menjëherë nxitonin ta quanin luleborë, ndoshta të shtyrë nga kënga, ndoshta nga dëshira që të materializonin atë që ata kishin ëndërruar nën tingujt e muzikës, pak rëndësi kishte nëse lulet mund të ishin edhe gardenia a diç tjetër. E rëndësishme të ishte e bardhë dhe menjëherë pamja kthehej në këngë. Malodia ishte kthyer në muzikë dhe lule, ishte bërë njëkohësisht legjendë dhe art.

Shumë emra do të shoqëronin udhëtimin e saj në vite. Dhe vetë populli sikur e donte për vehte atë, nuk donte që të kishte autor, e prandaj askush nuk e përmendi më autorin për vite me rradhë. Ai kurrë nuk kërkoi dhe nuk mori shpërblim. Asnjëherë nuk mori ndonjë çmim ose vlerësim për muzikën e tij. Të tjerë u bënë “artistë të popullit” por populli asnjërit nuk ja kendoi këngët aq shumë e aq gjatë sa “Luleborën” e Simon Gjonit. Por kjo i takon një periudhe tjetër. Simonin e ri e njihnin të gjithë dhe ai kompozonte gjithnjë e më me frymëzim. Jehona e këngëve të tij bëri që të vlersohej edhe nga pushtetarët, sepse edhe ata për “dreq” influencoheshin nga melodia e këngës. Dhe si në të gjitha rastet e artistëve fatlumë edhe kompozitorin e ri e dërguan me studime në një nga akademitë më të mira të muzikës. Ndërkohë kënga vazhdonte rrugën e saj të gjatë që edhe sot ende nuk e ka mbaruar.

Do të ishte artisti A. Mula që do ta këndonte i pari jashtë kufijve të vendit. Ishte kongresi i rinisë në Berlin dhe atje do të fitonte çmimin e parë. Siç e thoshte gjithmonë edhe ai vetë, “ajo këngë i solli tërë jetën shumë fat” sepse prej saj do të bëhej i njohur në të gjithë Rusinë, atje kënga arriti kulmin e një hiti të vërtetë, e transmetuar nga Radio Moska dhe e luajtur edhe nga orkestrat më të mira ruse ajo do të gjente tek artdashësit një sukses të paarritur dëri më sot nga ndonjë këngë shqiptare. Sa kujtime të studentëve shqiptarë lidhen me të. Ja një prej tyre. “Gjatë një nate pranvere një student shqiptar po qëndronte nën qiellin me yje së bashku me të dashurën e tij. Larg, shumë larg, dukej se dëgjohej një melodi e cila sa vinte e bëhej më e njohur. Ai ngirit kokën sepse ajo melodi ju duk e afërt por largësia ja sillte disi të paqartë. Pak çaste më pas ai e kuptoi dhe gjithë trupi ju rrënqeth.

Zerat melodiozë sa vinin e bëheshin më të dëgjueshëm e më të ngrohtë njëkohësisht për veshin e zemrën e tij të ndjeshme në ato çaste përhumbjeje. Ishte “Lule bora” që po këndohej në shqip. Ai u ngrit që të afrohej pranë atyre që këndonin. Eci drejt tyre dhe vuri re se ishin një grup studentësh nga vende të ndryshme të botës të cilët po këndonin këngën në gjuhën e tij. Krenaria e tij ishte e pakufishme në ato çaste, ai ndihej krenar si asnjëherë në jetën e tij dhe u bashkua me grupin e të rinjve duke kënduar “eja eja luleborë se me ty do t’thur kunor”. Siç do ta quanin edhe shumë të tjerë më pas, hymni i Shkodrës do të kthehej në hymnin e gjithë të dashuruarve. (marrë nga libri

“Në Shkodër të gjithë këndojnë” i autorit I. Alibali)
Përveç suksesit artistik rreth këngës u krijuan edhe histori të pafundme, jo vetëm dashurie, së cilës ajo natyrisht u ishte kushtuar, por edhe malli, humori dhe gëzimi. Disa prej tyre janë edhe komike si rasti i këngëtarit Ibrahim Tukiçi të cilit pedagogu i marksizmëm-leninizmit në vend të përgjigjes në provim i kërkoi ti këndonte një herë “LuleBorën”, ose Mentor Xhemalit, basit të mrekullueshëm shqiptar me zërin e kadifenjtë, për të cilin nuk ishin problem ariet më të mëdha botërore, ndërsa pedagogu i tij i tha se nuk ishte e këshillueshme që të këndonte që në vitin e parë “LuleBorën”, sepse ishte e “vështirë”, le të priste vitet e mëpasme të studimit, duke e lënë me këtë përgjigje të habitur në kulm këngëtarin që me zërin e tij prëj basi do të bëhëj aq i madh në skenën botërore.
Jo vetëm në momentet e gëzimit por edhe në çaste të dhimbshme,

ky kulm i melodisë së dashurisë ka ngrohur shpirtrat e njerëzve. Si në rastin e tezes së violinistit shqiptar Gert Kumi, e cila jetonte në USA dhe fatkeqësisht ishte e sëmurë rëndë. Nipi në ditën e fundit të jetës së saj shkoi për vizitë në spital dhe ajo i kërkoi t’i luante në violinë “LuleBorën”, por artisti nuk kishtë violinë me vete kështu që u detyrua të kërkonte në të gjithë qytetin e Atlantës një violinë borxh vetëm për disa orë. U kthye pranë shtratit të tezes së tij dhe luajti këngën e saj të preferuar duke i dhënë asaj kënaqësinë e fundit të jetës. Pas disa orësh ajo nuk ishte më.

Çastet e dhimbshme janë pjesë e jetës, por janë kengë të mrekullueshme si “Lulebora” që i lehtësojnë e japin lumturi njeriut që ti gëzojë ato. E si për të treguar për të kushedisatën herë që jeta vazhdon e do të vazhdojë gjithmonë edhe sot mbesa e saj e vogël, vetëm 2 vjeçe e këndon këtë këngë me fjalët dhe me melodinë e plotë, si një këngëtare e vërtetë. Ka mundësi që edhe ajo do të bëhet pikërisht këngëtare duke ju shtuar numrit të pafund të atyre që e kanë kënduar.

Sigurisht që njeriu ndjehet aq krenar kur mendon që një këngë e tillë është kënduar pa përjashtim nga të gjithë artistët shqiptarë, në të gjithë botën, që nga Rusia, Kina, Koreja, Vietnami, Mongolia, Gjermania, Rumania, Hungaria, Polonia Finlanda, Franca, Italia, Austria, Bullgaria, USA, Spanja, Algjeria, Egjypti, Anglia, Australia. “Luleborë” është kënduar përpara personaliteteve të mbarë botës.

Shprehja e artistit Zhani Ciko e përmbledh më së miri madhështinë e kësaj kënge. Pas një koncerti, pasi kishte dëgjuar këngën ai u shpreh – ‘Ashtu siç kanë italianët “O Sole mio” ne shqiptarët kemi “LuleBorën”.
E pra, sot në vitin e saj të 66 të krijimit, kur e mendon që çdo ditë ajo këndohet diku nëpër botë, a nuk e meriton “Lulebora” të quhet kënga e shekullit për shqiptarët?/Shkoder.info

Categories
Art Kulture

Ibrahim Madhi, “Paganini” i violinës shqiptare

Nga Albert Vataj

Më 4 shkurt të vitit 2014, është ndarë nga jeta në moshën 69-vjeçare, violinisti, Ibrahim Madhi. Vitet ikin kaq shpejt kur mungesa i thërret jehonave me zë përjetësie. Ata rendin në zbraztësi duke lënë pas kujtesën që rivjen për ndërmendje. Dhe sot, ne që njohëm, ata që vlerësuan dhe duartrokitën, vijmë kokëulur dhe përjetues ndër çaste dhe grishje kujtimesh që na sjellin atë, duke mos lejuar që harresa të mbush vendin që la ikja e tij.

Prej vitit 2014, Ibrahim Madhi, nuk është më. Ai mungon mes artistëve, mes violinistëve, studentëve, mes miqve. Ai do të mungojë më së shumti familjes, të afërmve. Ai iku për të lënë nga pas një boshllëk, që mundet me e mbush vetëm kujtimet për të. Ata kujtime që reken me e rikthy hera-herësh tansinë e tij shembullmirë.

Ibrahim Madhi, gjatë rrugëtimit të tij artistik u bë pjesë e institucioneve më të rëndësishme të vendit, si Orkestra e Radio Televizionit Shqiptar, Teatrit të Operës dhe Baletit, Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve, si dhe të Institutit të Lartë të Arteve duke qenë mbamëndje e pashlyeshme e memories së tyne, si një virtuoz që ka rrëmbyer ovacionet dhe afrinë e publikut, shqiptar dhe atij të huaj, duke qenë njëheras dhe ambasadori i vlerave shpirtërore shqiptare në skenat konceptore n vende të ndryshme të votës.

Violinisti i tingullit të bukur, elegant dhe shprehës, ka treguar individualitetin e tij të spikatur artistik në skenat e Shqipërise, Kosovës, Turqisë, Rumanisë, Kinës, Greqisë, Italisë, Austisë, Francës, Gjermanisë, Zvicrës etj. duke marrë vlerësime dhe duartokitje frenetike. Me përgjegjësi dhe kualitet të lartë artistik ka interpretuar pothuajse të gjithë repertorin violinistik shqiptar, duke i bërë premierën shumicës së tyre. Ai ka shumë or inçizime e regjistrime në studio apo direkt nga sallat e koncerteve me Radio Tiranën, Televizionin Shqiptar, Radio Prishtinën, Radion e Pekinit (Kinë), Radion e Gracit (Austri) etj., të cilat vazhdojnë të jenë në transmetim.a

Ibrahim Madhi është nderuar në vite me çmime dhe Mirënjohje të veçanta, si dhe i janë akorduar çmimet: Artist i Merituar në vitin 1976 dhe Artist i Popullit në vitin 1990.

Mungesa e tij ka pesë vite në mes. Por kurrsesi nuk ka të fundit kurrçka tjetër që e lidh me atë; violinist virtuoz, njeri të mirë, bashkëshort të dashur, prind të përkushtuar, profesor korrekt dhe mik të pashoq.

Categories
Art Kulture

“O Margjela e malësisë, thuja kangve të çobanisë”

Njekomb.org sjellë këngën e vjetër “Margjelo” e cila i ka rezistuar kohës dhe vazhdon të këndohet nga këngëtarë të ndryshëm.

Moj margjel mori malsore
ku po shkon me at kosore

ku po shkon moj tuj vrapue
a po me pret o vash dhe mue
bashkë të shkojmë me punue
bashkë të korrim tuj këndue

Margjelo mori Margjel
çilma synin që më ke mshel
O Margjela e malësisë
thuja kangve të çobanisë

Margjelo mori Margjel
çilma syrin që m`ke mshel
O Margjela e malësisë
thuja kangve të çobanisë

Moj margjel mori fisnike
bija e malësisë kreshnike
mos t`lshoj zemra ble sonjike

trim i mirë që shkon si erë
mendjen kthyer ka gjithherë
e tash kthen sot bëhet verë

Margjelo mori Margjel
çilma syrin që m`ke mshel
O Margjela e malësisë
thuja kangve që mban ise.

Categories
Art Kulture Personalitete

Hysni Zela, “Nuk vjen më këngëtare si Pagarusha”

Anila Dedaj/ “Kur Nexhmije Pagarusha ngjitej në skenë, e gjithë vëmendja e publikut ishte tek ajo. Kishte një prezencë të jashtëzakonshme, e hijshme si rrallëkush, dhe me zërin e saj dhuronte skenës një magji të papërsëritshme”… Hysni Zela ndihet i trishtuar, figurat më të mëdha të artit po largohen drejt qiejve, duke lënë pas brengën për trashëgiminë e tabanit e muzikës së mirë. Me Nexhmije Pagarushën ai njihet që në vitet e hershme, kur ajo punonte në Ansamblin e Kosovës, e Zela në të Shqipërisë.

Motra e tij, Vaçja, është bërë shkas që të miqësoheshin edhe më. “Mes dhjetëra artistësh të tjerë që interpretonin në skenë publiku e kishte të lehtë ta pikaste se e veçanta ishte ajo. Nuk vjen më këngëtare si Nexhmija… ishte e jashtëzakonshme. ”, thotë Zela për “Panorama.al”.

Kujton se falë miqësisë me Vaçen, që ishte forcuar prej koncerteve që jepnin në Kosovë e Shqipëri, ka pasur mundësi të ulet e të bisedojë disa herë me të që kur ishin ende të rinj. “Ka qenë gjithmonë e qetë kur fliste, reflektonte mençuri. Ishte një artiste e kompletuar. Me Vaçen ishin shoqe, dhe e vlerësonin shumë njëra-tjetrën”.

Zela tregon dhe momentin kur Nexhimje Pagarusha erdhi për herë të parë në Shqipëri, duke e bërë publikun me njëherë për vete. “Erdhi për herë të parë me Ansamblin ‘Shota’. Ishte shumë e emocionuar që gjendej në Shqipëri. Kujtoj se pati një sukses të jashtëzakonshëm, publiku i duartrokiti më shumë zjarr. Duartrokitje që Nexhmija i meritonte plotësit, pasi ishte një këngëtare me nivel shumë të artë”.

Zela tregon, se vite më pas Nexhmija do të rikthehej në Shqipëri, dhe me shumë dashuri do të trokiste në dyert e miqve ë saj. “Shkoi tek shtëpia e Vaçes, ishte një emocion i madh për të dyja, takoheshin pas kaq vitesh. Po ashtu vizitoi personalitete të tjera të muzikës si Gaqo Çakon, apo Avni Mulën… Më vjen keq, sepse tani që përmend emrat e tyre kuptoj se pjesa më e madhe mungojnë fizikisht. Ishte një plejadë që nuk vjen më”, thotë artisti.

Ndër këngët e Pagarushës, ai veçon atë që më tepër u pëlqye nga publiku. “‘Baresha’ kishte një shtrirje të jashtëzakonshme, e bënte të tillë Nexhmija me mënyrën e saj të të kënduari. Edhe këngëtarë tanët të tjerë u munduan ta risillnin, por nuk e arrinin dot. Ajo kishte një klithmë magjepsëse… që çonte peshë zemrat e publikut”…

Një artiste që u dallua edhe për hijeshinë e saj dhe për elegancën e pashoq, e bukur e fisnike në çdo moshë. “Ishte një grua jashtëzakonisht e pashme, që kur këndonte bëhej edhe më e bukur… Jam i bindur se një këngëtare e përmasave të tilla, nuk do të harrohet, jo vetëm nga ne, por edhe nga brezat që do të vijnë… Nexhmija me artin e saj do jetojë në jetë të jetëve”/ Panorama.al

Categories
Art Kulture Personalitete

Gjok Beci, Mirditori që krijoi kryeveprat e muzikës shqiptare

Dashuria për poezinë është e madhe tek ata njerëz që lindin me të në shpirt dhe ajo bëhet udhëtare e jetës së tyre. Një nga ata njerëz, lirikat e së cilit ruhen thellë në kujtesën tonë janë edhe ato të mirditorit Gjok Beci.

E kush mund t’i harrojë këto vargje të këngës të kënduar nga legjendarja Vaçe Zela “Rrjedh në këngë e ligjërime”:

E i fortë po shndrit ai diell
dhe burimi këngës lugjeve i përcjell.
E i fortë po ngroh ky diell
edhe trimat nëpër mend mi sjell,
mi përkëdhel.

Nga ky diell i kohës sime
shndrisin shekujt në agime
dhe naganti i shqiptarit zjarr flakëron!

Po ku ka si ti, o Shqipëria ime,
Moj fisnikja përmbi gur.
Rrjedh në këngë e ligjërime,
ballëlarta me flamur!

E i fortë po bien ai terr
dhe lahuta tingujt mi çon larg,
i përcjell.
E i forte po bjen ai terr,
partizanët nëpër mend mi sjell,
po mi sjell.

Nga ky zë i tokës sime
flasin shekujt me gjëmime,
edhe krisma e shqiptarit rrjedh
brez më brez.

Po ku ka si ti, o Shqipëria ime,
Moj fisnikja përmbi gur.
Rrjedh në këngë e ligjërime,
ballëlarta me flamur!

Dikush thotë është poeti më i madh epik i kohës tonë; dikush tjetër thotë vjen pas Fishtës, për sa i përket shpirtit dhe fuqisë poetike të fjalës, etj. Ndërsa të gjithë e njohin Gjok Becin si poetin e madh të këngës në përgjithësi dhe të këngës popullore në veçanti.

Gjok Beci, i biri i Gjinit dhe i Marës, ka lindur më 30 korrik 1939, në Zajs të Selitës (Mirditë). Sot banon në Tiranë. Është babai i 5 fëmijëve. Karriera e tij ka nisur si mësues, në vitin 1955 në Mirditë, gazetar në Radio Gjirokastra, në vitet 1960-1967, për t’u kthyer përfundimisht përsëri në Mirditë duke kryer detyrën e Drejtorit të Bibliotekës Së Shtetit të këtij rrethi, Për vitet 1967-1974.

Në vitin 1974-1979, e dënojnë me largim nga veprimtaria administrative, duke e detyruar me “punë korrektonjëse”. Kështu, Gjok Beci, Për rreth pesë vjet me radhë u detyrua të bënte punë të rëndomta në Ndërmarrjen e Ndërtimit, Rrëshen.

Në vitet 1979-1985, Drejtor i Shtëpisë së Kulturës Rubik dhe nga vitin 1985 e deri në vitin 1992, ka kryer detyrën si Drejtor i Qendrës Së Kulturës, në Rrëshen.

N.q.s. ne themi se Mirdita ka pasur një Ansambël Folklorik me emër në Shqipëri e nëse themi se “Grupi i Burrave” të Mirditës ishte i nderuar me shumë çmime të para në festivalet folklorike kombëtare, gjithkush kujton se në themelet e sukseseve të tyre është kontributi i pazëvendësueshëm vepra e poetit dhe e “Udhëheqësit të vërtetë artistik”, Gjok Beci.

Ky personalitet, unik i Mirditës, por me një emër të madh në të gjithë vendin, krijues dhe realizues, në Ansamblin Folklorik “Mirdita”, për vitet 1967-2003, Gjok Beci është fort i njohur edhe si redaktor dhe pjesëmarrës në 18 festivale të Këngës në Radio-Televizion.

Natyrisht, ajo ç’ka e bëri Gjok Becin të veçantë nga artistët e tjerë, me vlerë të pakonkurrueshme, nuk ishte e fituar në shkolla e në kurse të ndryshme, por ishte dhuruar prej natyrës.

Talenti i jashtëzakonshëm poetik, ishte natyrale e ambientit gjenetik dhe kulturor të Mirditës – “Arbërisë së Mbetur”.

Me rastin e botimit, vëllimit poetik “Antologji e Shpirtit” e Gjok Becit, kritiku dhe studiuesi i njohur mirditas Ndue Dedaj, në vlerësimin që bën për poezitë e shkruajtura nga Gjok Beci, ndër të tjera shënon:

“…Kur lexuesi shfleton këtë libër, thuajse çdo këngë i bashkëshoqërohet një tingujt muzikorë si: “Një zambak i bardhë në gur “Rrjedh në këngë e ligjërime të kujton kadencën e lartë të këngës himn, të Mentor Xhemalit “Për ty Atdhe”, “Zëri im …Shqiptaria “Për liri s’të fal shqiptari”, “Si vendlindja, jo nuk ka”, “Dasma e Kanzber Loshit”, “Këngë për Nënë Terezën “, “Sa më mungon “, etj.

Siç shkruan shkrimtari ynë i njohur Dritëro Agolli, poeti Gjok Beci u bë i famshëm me vargjet e këngës për Mic Sokolin: “Xhamadani i Trimërisë”, që u këndua në festivalin folklorik të Gjirokastrës në vitin 1978.
Vargu i saj përmbyllës: “Të gjithë shqiptarët janë Mic Sokola “, në kontekstin historik shqiptaro-kosovar (përndryshe gjithëkombëtar), padyshim që rrezaton një simbolikë të veçantë, duke mbetur emblematik edhe në kohët më të vona.

Kjo ishte ajo që donim pa na mbërritur në duar ky libër, që në njëfarë mënyre e kishim pritur, ne që kishim vite që ishim bashkë me poetin, në kuptimin e përjetimeve të ngjashme, si nga e njëjta dhelindje, nga e njëjta ngricë, nga i njëjti vesim apo dritësim i bjeshkënajës tonë të pandërruar, asaj të Mirditës, ku e kishte gjetur herët muzën Doçi apo Fishta, Zarishti apo Mjeda”.

Gjok Beci është autori mbi 1000 teksteve të muzikuara dhe të interpretuara nga artistët më përfaqësues të hapësirës mbarë shqiptare nga vitet 1960 deri vitet 2000 e në vazhdim. Është autor libretesh për koncerte në shkallë lokale e kombëtare, në Shqipëri e në Kosovë.

Gjithsesi jemi të bindur se Gjok Beci ka dhënë shumë më tepër se sa ka marrë.
Gjet Ndoj në librin e tij “Antologji historike” e trajton më së miri këtë figurë.
“Ndërsa kur e pyeta Gjokë Becin se kur ishte ndjerë më i vlerësuar, ai më tha se: “Momentet më të pashlyeshme i kam jetuar në Kosovë n’at kohë entuziazmi të ditëve të para të pas çlirimit, më 30 Korrik 1999, kur gjithë stadiumi i Prishtinës, të dhjetëmijë njerëzit në shkallë e tridhjetë të tjerë në fushë më uruan në mes të entuziazmit, 60-vjetorin e lindjes sime…

Ndërsa po atë ditë (në darkë), në studion e RTV Kosovës, kur kishim shkuar me Arif Vladin, Ilir Shaqirin, Veli Radën, etj., dikush pyeti: “Kush nga ju është Gjokë Beci?” “Uni”, i thashë.
“A e ndjen veten se je pjesëtar i UEK-së?” “Të gjithë e kemi përcjellë me dhimbje dhe shqetësim fatin e luftëtarëve të lirisë”, iu përgjigja. Unë jam komandant i një Brigade të UEK-së dhe në një moment vendimtar luftimi me ushtrinë serbe, janë vrarë tre luftëtarë, duke kënduar këngën tuaj himn:
“Jam Kosova e shqiptarisë/ Njëqind Vjet po i thërras Lirisë”. Kështu ti je pjesë e frymëzimit heroik të luftës sonë të Shenjtë – përfundoi Komandanti, me mbiemrin Krasniqi.” / KultPlus

Categories
Art Kulture Personalitete

Margarita Xhepa, ikona e skenës shqiptare

Të thuash e të përmendësh emrin “Margarita Xhepa” i ke thënë të gjitha. Margaria është burimi i një cilësise të lartë artistike, ku nëpërmjet artit të saj, i dhuron publikut emocione pafund.

Margarita Xhepa “Nderi i Kombit”, “Mjeshtre e madhe”, ka luajtur mbi 150 role në skenën teatrore, dhe mbi 33 filma artistikë.

Aktorja shqiptare, lindi më 2 prill 1932 në Lushjna, Shqipëri. Studioi në Liceun Artistik, Dega e Dramës për të vazhduar më pas rrugën e gjatë të artit. Nga viti 1950 u aktivizua si artiste probiste në Teatrin Popullor (sot Teatri Kombëtar). Një nga Zonjat e Mëdha të teatrit shqiptar. Në maj 2004 u rikthye në skenën e Teatrit Kombëtar, për të shkëlqyer në dramën “Streha e të harruarve”, një tjetër sukses në karrierën e saj 50-vjecare.

Fëmijëria

Margarita si një margaritar i artit, është një nga akoret më të dashura për publikun. “Isha një vajzë e brishtë, që më pëlqenin fustanet me lule, të cilët derdheshin mbi kërcinjtë e gjatë, e që ecja këmbë zbathur nëpër rrugët e Myzeqesë.”- kështu është shprehur Margarita, duke kujtuar fëmijërin e saj. Një fëmijëri në një kohë dhe vend të varfër, ku lodrat nuk njiheshin, përveç kërcimit me litar, por përsëri fëmijëria është një pasuri e madhe për Magaritën.

“Nëna ime u nda prej meje, kur isha 9 vjeçe, as fëmijë dhe as e rritur, duke më krijuar një boshllëk të madh, një dhimbje, që do të më shoqëronte tërë jetën. Nuk e di, por më është krijuar bindja se ishin pikërisht rrëfimet e saj, ato që ndezën tek unë dëshirën për të ndjekur më pas rrugën e bukur të artit. “- shprehet artistja.

Teatër

Në 150 rolet e sajë në teatër vazhdojnë të përmënden disa nga më të suksesshmit si: “Majlinda” (Xh. Broja), Dafina tek “Lumi i vdekur” (dramatizim nga K. Velça i romanit me të njëjtin titull të Jakov Xoxës), Filja tek “Cuca e maleve” (Loni Papa), Zonja Mëmë tek “Kush e solli Doruntinën” (dramatizim nga Edmond Budina e Pirro Mani i romanit me të njëjtin titull të Ismail Kadaresë), Nëna “Përballë vetes” (Ruzhdi Pulaha)

Dramaturgjia botërore

Ka qënë njësoj e suksesshme në rolet e dramaturgjisë botërore, si Ofelia tek “Hamleti”, Vajza e dytë tek “Mbreti Lir”, Dado tek “Romeo e Xhulieta”, Mbretëresha Margaret tek “Rikardi i III”, të Shekspirit.

Në rolet e tjera nga dramaturgjia botërore spikasin Klea tek “Dhelpra dhe rrushtë” (Figereido), Lena tek “Xhaxha Vanja” (Çehov), Ledi Milford tek “Luiza Miler” (Shiler), Zonja Berling tek “Vizita e inspektorit” (Pristli), Zonja Lomen tek “Vdekja e një komisioneri” (A. Miller), Ana Andrejevna tek “Revizori” (Gogol), Marsela tek “Qeni i kopshtarit” (De Vega), Mashenka tek “Mashenka” (Afigenov), Shejla tek “Morali i zonjes Dulska” (Zapolska), apo Dado tek “Elektra” e Sofokliut, nën drejtimin e regjisorit grek Dhimitri Mavriqis, në Teatrin Kombëtar të Greqisë, në Athinë.

Kinematografi

Veç roleve në teatër, ka realizuor edhe 32 role në kinematografi, duke punuar me shumicën e regjisorëve shqiptarë. Me K. Dhamon xhiron “Vitet e para” dhe “Gjurmët”, me I. Muçajn e K. Mitron “Dimri i fundit”, “Tokë e përgjakur”, “Një djalë edhe një vajzë” dhe “Apasionata”, me Viktor Gjikën, “Gjeneral gramafoni”, me E. Musliun, “Rrethi i kujtesës” dhe “Vitet e pritjes” (E. Musliu), me Kujtim Çashkun, “Dora e ngrohtë”, me Dhimitër Anagnostin, “Gurët e shtëpisë sime”, me P. Milkanin, “Pranvera s’erdhi vetëm”, me S. Kumbaron, “Koncert në vitin 1936”, me Gj. Xhuvanian “E diela e fundit” dhe “I dashur armik”.

Aktorja interpretoi ne filmin grek “Mirupafshim” (regjisor J. Koras, K. Vupuras). Filmi u laureua me Çmimin e Madh ne Festivalin Ndërkombëtar të Filmit Mesdhetar në Selanik, ndërsa Margarita Xhepa, Çmimin e Nderit.

Filmi- Dokumentar “Margarita”

Filmi dokumentar “Margarita” i përgatitur në 80-vjetorin e lindjes së saj, u shfaq premierë në Teatrin Kombëtar, në skenën ku aktorja e njohur mban peshën e më shumë se 150 roleve. Dokumentari ka firmën e regjisorit të shquar të dokumentaristikës shqiptare, Mjeshtërit të Madh, Kujtim Gjonaj. Angjelina Xhara është skenaristja e këtij filmi, që erdhi deri këtu nga përvoja e gjatë dhe e suksesshme në filmin dokumentar, por edhe si autorja e librit të parë për Artisten e Popullit, Margarita Xhepa. Bashkëpunimi krijues mes autorëve kryesorë të filmit, duke përfshirë këtu edhe kamerën shprehëse të operatorit Kristaq Janushi, solli në ekran një film dokumentar, që do të radhitet krahas filmave më të mirë të realizuar nëpër vite në gjininë e filmit dokumentar.

Vetë regjisori Kujtim Gjonaj tregon vështirësinë e realizimit të këtij filmi, sepse kishte një det materialesh fotografike, kinematografike, skenike, që duhej futur brenda një dramaturgjie të caktuar, duke u kombinuar me xhirimet në vende të ndryshme, të cilat do të përfshinin në mënyrë emocionale jetën artistike dhe jetën familjare e shoqërore të artistes. U gjet çelësi dramaturgjik, poetik dhe emocional për të dhënë një jetë të shquar artistike vetëm në 50 minuta. Një mjellmë, një margaritë, një gjethe, një shtëpi e thjeshtë në Lushnjë, Divjaka, Akropoli i Athinës, zëri i saj poetik e drithërues, janë përdorur falë skenarit origjinal e dramaturgjisë regjisoriale të veçantë, për ndërtimin e një vepre artistike me emocionalitet të lartë. Ky është filmi me titullin e thjeshtë “Margarita…”. Filmi ia arrin qëllimit duke u përçuar te spektatori talenti i padiskutueshëm i saj në skenë, në ekran dhe në interpretimin e poezisë.

Filmografia

Në kërkim të kujt(2011), serial
Tingulli i heshtjes– (2010) telenovela
Kronikë provinciale– (2009)
Ne dhe Lenini– (2008)

I dashur armik
Mirupafshim– (1997)
E diela e fundit– (1993)
Një djalë edhe një vajzë– (1990), mesuese Kristina

Vitet e pritjes– (1990), nëna e Helenës
Kush e solli Doruntinën(1989) teatër-drama, nëna e Kostandinit dhe Doruntinës
Pranvera s’erdhi vetëm– (1988)
Misioni përtej detit– (1988)

Rrethi i kujtesës– (1987)
Fillim i vështirë– (1986), shoqe e Zanës
Gabimi– (1986)
Gurët e shtëpisë sime
Militanti– (1984)

Apasionata– (1983)
Dora e ngrohtë– (1983)
Shokët– (1982)
Dita e parë e emrimit– (1981)
Me hapin e shokëve– (1979) (TV)

Dollia e dasmës sime– (1978)
Gjeneral gramafoni– (1978)
Koncert në vitin 1936(1978)
Dimri i fundit– (1976)

Pylli i lirisë– (1976) nëna e Vlashit
Tokë e përgjakur– (1976)
Vitet e para– (1965) si Zyraka/Naishtedikur.info

Categories
Art Kulture Personalitete

“Jo minifunde sipër gjurit”, kompozitori rrëfen mbledhjen me Ramiz Alinë

Anila Dedaj/ Festivali i 11-të i Këngës, i vitit 1972, mbetet një nga njollat më të zeza, i cili kujton dorën e ashpër të diktaturës mbi njerëzit që bënë art dhe kulturë në rrethana të jashtëzakonshme. Kompozitori Enver Shëngjergji e provoi në lëkurën e tij forcën e pushtetit, edhe pse është i vetëdijshëm se kolegë të tij e pësuan më keq…

Për të, kjo ngjarje e bujshme në muzikë, ku ai shënoi pjesëmarrjen e parë në Festival me këngën “Mbrëmja e fundit”, kënduar nga Bashkim Alibali, u bë shkas për largimin nga kryeqyteti (si pretekst u gjet kostumi i bardhë i këngëtarit qepur me fije të zeza), në një moment që dukej se jeta e tij sapo kishte marrë drejtimin e mbarë. 5 ditë para martesës, atij do t’i komunikohej vendimi i hidhur i shkarkimit nga puna si pedagog në Institutin e Arteve. “Të kanë emëruar në Shëngjergj!”, do t’i thoshte shefja e kuadrit në 5 shtatorin e 1974-ës. E mban mend mirë atë datë, edhe faktin se ishte i vendosur të mos pajtohej me këtë vendim.

“Imagjinoni në çfarë kushtesh gjendesha, i papunë para martese… Kushtet në shtëpi qenë të vështira, nusja vinte nga Korça, i binte të jetonim në kurriz të prindërve. Unë për 4 muaj nuk kam shkuar në punë, por isha i palëkundur për ta refuzuar vendimin”. Kundërshtinë e tij ndaj largimit në Shëngjergj, kompozitori e shfaqi hapur dhe në zyrat e Mantho Balës, ish- zëvendësministër i Arsimit dhe Kulturës apo te nënkryetari i Komitetit Ekzekutiv, Pali Karafili.

“U thashë: Nuk shkoj në Shëngjergj. Kur dola vullnetar për në Tropojë e Skrapar, nuk më çuat, tani që u bëra familjar, vjen ky vendim”. Fati e desh që me ndihmën e disa njerëzve të njohur, si Fadil Lame e Ndue Marashi, largimi i kompozitorit ndryshon për në Kërrabë, ku ai jep për 7 vjet mësim në shkollën 8- vjeçare “Abdyl Jashari”.

“Them se kam bërë një punë të mirë atje. Fëmijët e Kërrabës i kam nxitur të dëgjonin muzikë, opera, të angazhoheshin në jetën artistike”. Atë periudhë e kujton me përzemërsi dhe nuk i pëlqen ta rendisë veten në radhët e “viktimave” të sistemit, kjo edhe për faktin se Festivali i 11-të nuk do të shënonte fundin e krijimtarisë së tij, siç ndodhi me kolegë të tjerë. Kompozitori do të rikthehej në disa edicione të tjera, si Festivali i 13-të me këngën “Vajzat e fshatit tim”, kënduar nga Alida Hisku, me “Nën kurorën e ullirit” kënduar nga Lindita Theodhori dhe Myfarete Laze në 1980- ën, ku do të vlerësohej me çmim të tretë etj.

Gjatë kësaj kohe, pas kthimit nga Kërraba, Robert Radoja e kishte propozuar si shef të Muzikës në Pallatin e Kulturës “Ali Kelmendi” në Estradën e Shtetit, detyrë të cilën e kryen me përkushtim deri në 1992-shin, kur Pallati ishte drejt mbylljes. Më vonë do të punonte si pedagog me kohë të plotë në Lice, deri në vitin 1994 kur preket nga një patologji artriti… “Kam 25 vjet invalid”, rrëfen për “Panoramën”, teksa në fjalë e vështrim përcjell pasionin e madh për muzikën, për artin e mirëfilltë…

Me 40 vjet kontribut me krijimtari në gjininë e këngës së muzikës së lehtë dhe asaj popullore, ku emra të rëndësishëm si Naim Kërçuku, Bashkim Alibali, Eranda Libohova (2 bashkëpunime), ALida Hiska etj., u kanë dhënë zë këngëve të tij, Enver Shëngjergji duket se në asnjë çast nuk është shkëputur nga muzika. Edhe në rikthimin e tij të fundit 10 vite më parë, me recitalin “M’dogji malli”, reflektoi shqetësimin e tij për të vendosur tabanin si themel të krijimtarisë muzikore. Në këto ditë të zymta për muzikën shqiptare, ai kthehet pas në kohë duke na shpalosur një tjetër këndvështrim për Festivalin e 11-të.

Sipas tij, dënimet që pasuan pas Plenumit të Katërt, nuk ishin për shkak të asaj që ndodhi në atë ngjarje muzikore. “Festivali ishte vetëm gracka për elementë të spikatur më herët”, thotë artisti. Ndërsa flet për parandjenjën që pati gjatë atij rasti, “se diçka nuk po shkonte si duhet”, e që e çoi në zyrën e Nefo Myftiut.

Shëngjergji vë theksin tek aspekti vizual, që, sipas tij, e dënoi Festivalin dhe shprehet se krijimtaria qe krejtësisht shqiptare. Ai tregon dhe kritikat që iu bënë artistëve, ku Partia me Ramiz Alinë nuk kursyen as Çesk Zadenë. I përshkruan si çaste tmerri, momentet kur artistët kritikohen e në magnetofon vihet kaseta e Adriano Çelentanos për ta krahasuar me Françesk Radin. Për të gjitha këto e ngjarje si dënimi i shfaqjes “Njolla të murrme”, kompozitori shikon si shkaktar kryesor Ramiz Alinë…

Zoti Shëngjergji, ndër vite keni kompozuar këngë që i kanë rezistuar kohës, si “Vajzat e fshatit tim”, “Mbrëmja e fundit”, “Ninulla” etj. Nëse kthehemi pas në kohë, e kujtoni se si u qasët ndaj muzikës?

Në fëmijërinë e hershme duket se kam pasur disa dhunti artistike. Aktrimi ka qenë një pasion i madh i imi, aq sa nëse do të mund ta kisha zgjedhur vetë rrugën time, mendoj se do të isha bërë aktor. Isha vetëm 5-6 vjeç kur nisa të bëj kukulla prej balte e argjile si dhe të improvizoja skena përmes kutive të kartonit. Në shtëpi kishim një fizarmonikë të vogël, që i binte im atë, të cilën unë e merrja me vete në shfaqjet që improvizoja në lagje.

Mundohesha të krijoja ndonjë personazh me atë që kisha dëgjuar në radio apo edhe me ç’vëzhgoja në lagje, kishte gjithmonë një “Rreme” apo “Bedrije”, që të ngjallte kureshtjen e “publikut”. Dalëngadalë u bëra i vetëdijshëm se ajo që ofroja pëlqehej, kështu që sa herë që nisesha për të improvizuar, ndihesha sikur do jepja një koncert. Madje, nisa që të nxirrja edhe ndonjë fitim të vogël nga ajo që bëja.

Megjithatë, muzika qe rruga juaj. Çfarë ndikoi për të bërë këtë zgjedhje?

Dualizmit mes muzikës dhe aktrimit, në shkollë iu shtua dhe një pasion i tretë, që ishte sporti. Në mënyrë krejt të natyrshme kisha shfaqur shkathtësi e dhunti të mira edhe si portier në futboll e volejbollist. Profesori im i muzikës, Agim Prodani, diskutonte jo rrallë me pedagogun Agron Gashi, aktor i Teatrit Popullor, duke dashur secili të më tërhiqte drejt fushës së vet. Jo rrallëherë dëgjohej teksa i kërkonin profesorit Pëllumb Pelivani të mos më aktivizonte me sport, se ishte rreziku për të dëmtuar duart. Kujtoj se pavarësisht këmbënguljeve të profesor Gashit, duke i thënë sa e sa herë Agim Prodanit “se kisha shumë të dhëna për teatër”, fitoi muzika.

Nuk jam pishman, edhe pse mbetet enigmë ajo se çfarë do të kisha mundur të ofroja në teatër: A do të isha bërë një ‘gjeni’ i interpretim, apo do të isha i radhës që mbante flamurin para partizanëve (qesh)… Këmbëngulja e Prodanit mendoj se më ka shërbyer për mirë, jam në një moshë ku mund të them se nuk erdha rastësisht në muzikë dhe munda të lë gjurmë në këtë jetë…

Keni studiuar për muzikë, por jo në degën e muzikës… Si është e vërteta e kësaj historie?

Në vitin 1966 nisa Institutin e Lartë të Arteve (sot Universiteti i Arteve). Kam pasur mjaft probleme me Komitetin Ekzekutiv në këtë periudhë, se nuk më lanë të konkurroja as për dramë, as për muzikë. Ishte hapur një degë për kulturën dhe më detyruan të shkoja aty. Mirëpo, unë nuk doja të shkoja në këtë degë dhe si përfundim ndiqja leksionet te Separtamenti i Muzikës. Kuptohet që aty emri im nuk figuronte në asnjë regjistër. Madje, pedagogë si Feim Ibrahimi, që më jepte solfezhin, ma thoshin jo rrallëherë me përzemërsi: “Ti, eja, po kjo nuk është zgjidhja, se emri yt nuk është shënuar askund”. Kështu, me kalimin e kohës, situata nisi të bëhej problematike pasi unë në 6 muaj nuk kisha shkuar në asnjë orë leksioni në degën e Kulturës. Kryetari i Degës, Sofokli Buda (vëllai i Aleks Budës), që ishte në dijeni të asaj që po ndodhte, thërret babanë tim dhe më tha se, ose do të shkoja atje ku isha caktuar, ose do të përjashtohesha nga Instituti. Kështu që falë edhe aftësive të mia, mes shumë peripecive, arrita dhe u diplomova. Mirëpo, pavarësisht këtyre, gjatë gjithë kohës, mendja më rrinte te muzika dhe nuk i ndahesha… U aktivizova edhe në këtë sektor përmes mbrëmjeve të vallëzimit që organizoheshin, ku unë dirigjova për rreth 7 vjet.

Kur u krijua mundësia e parë që të merrnit pjesë në koncert?

Isha mërzitur aq shumë, saqë më çuan në Skrapar për të organizuar një koncert dhe aty, Novruz Greva, Sekretari i Dytë i Komitetit të Partisë, bëri që të më krijoheshin të gjitha kushtet. Madje, më propozuan që të qëndroja aty. “Do vij, – u thashë,- por me shkresë, një vit si vullnetar”. Dhe kështu ndodhi, bëra gati shkresat. Mirëpo, në këtë periudhë, Tirana kishte marrë në patronazh rrethin e Tropojës.. Zëri për këtë kërkesën time kishte shkuar deri te Manush Myftiu, të cilit i thonë: “Meqenëse ai djali ka kërkuar të shkojë në Skrapar, i propozoni të shkojë në Tropojë se këtë qytet kemi në patronazh”. Më thërret kështu Mantho Bala, asokohe zëvendësministër i Arsimit dhe Kulturës e më thotë: “Po sikur ta ndërrosh vendin”. Unë u them se mund të shkoja ku të donin, por këmbëngul edhe këtu që çdo gjë të bëhet formale. -Po nuk ma dhatë me shkresë që shkoj për një vit e pastaj mund të kthehem, nuk shkoj,-u them. -Paske dhe kërkesa,- ma kthen. -Më fal,- i them,- por unë kam dalë vullnetar, nuk më detyroi njeri. -Në rregull,-më thotë,- do të lajmërojmë. Në 25 gusht të vitit 1970 më vjen një telefonatë nga Instituti i Lartë i Arteve. Më thonë se isha emëruar pedagog. Dhe këtu shënohet zanafilla e punës sime në këtë institucion. Po në këtë vit unë kisha shkruar dhe këngën time të parë “Udhëtuam bashkë” të kënduar nga Naim Kërçuku.

Mandej, në 1972, do të merrnit pjesë në Festivalin e 11-të të Këngës në RTSH me “Mbrëmja e fundit”. Para kësaj ngjarje artistike, a kishte filluar të ndihej realisht një lloj lirie, në art, në veshje etj., dhe frika ndaj ndikimeve të jashtme të ishte zbehur sadopak?

Le të themi që ndikimi i “Pranverës së Pragës” kishte nisur të ndihej në fund të viteve ’60, pothuajse në të gjithë Europën Lindore. Edhe te ne mund të thuhet se jeta mori një liberalizim të gjithanshëm, sidomos në fillimvitet ’70. Nuk di të them nëse deshën dhe e hapën këtë frymë lirie apo qenë të detyruar të shkonin drejt kësaj rruge, por ngjarjet më ngacmojnë të them se Enver Hoxha, duke parë që Europa Lindore po hapej ndaj botës, tentoi edhe ai. “Radio Tirana” asokohe nuk niste me këngë e valle popullore, por me muzikë instrumentale nga bota. Dëgjoheshin “10 kitarat”, këndohej “Delilah” e Tom Jones… pra, material që nuk përbënin ndonjë shqetësim të madh. Po ashtu, njerëzit nisën të ndjekin modën, femrat veshën minifundin, meshkujt pantallonat kauboj etj. Pati një liberalizim që ndihej, sidomos në të ashtuquajturin “Broduej” i Tiranës, ku ishin disa nga figurat më të njohura të Tiranës.

Po në krijimtari, cilat qenë ngjarjet që e shpalosën më shumë këtë frymë?

Në artin dramatik u shfaq “Njollat e murrme” me dramaturgun Minush Jero dhe regjisorin Mihallaq Luarasi. Shfaqjen e pa Ramiz Alia dhe Mehmet Shehu, ky i fundit i ka dhënë flamurin. Sipas asaj që përflitej, Ramizi i kishte thënë Enver Hoxhës, se ajo shfaqje ka shumë elemente të gabuara ideologjike.

Pas kësaj është urdhëruar që trupa e Korçës të mos largohej. Ka qëndruar dhe ditën e hënë është dhënë shfaqja apostafat për Enver Hoxhën, i cili më vonë e kritikoi. Këto qenë cingërimat e para në art. Më pas u dë, nua Kujtim Spahivogli, u kritikua Xhevahir Spahiu për ndikimet nga Sartri… Të gjitha këto bënë që ne që jetuam në atë kohë, të kuptonim se jeta e Tiranës kishte tentuar të hapej, të prekte atë erë liberalizimi..

Në morinë e këtyre ngjarjeve vjen Festivali i 11-të, ku ju merrni pjesë për herë të parë. Çfarë vutë re ndryshe nga festivalet e tjera në këtë ngjarje lidhur edhe me frymën e liberalizmit, për të cilën po flasim?

Dhe pastaj erdhi famëkeqi Festivali i 11-të, ku mora pjesë për herë të parë me këngën “Mbrëmja e fundit” me tekst të Spiro Gjikondit dhe të kënduar nga Bashkim Alibali. Festivali i 11-të mund të them se u ndërtua qëllimisht në atë formë, pa asnjë lloj kontrolli, çka nuk kishte ndodhur në festivalet që e paraprinin.

Për mua kjo ishte hera e parë, por di që në edicionet e mëparshme, në letrat që u çoheshin kompozitorëve që merrnin pjesë kishte një sërë udhëzimesh dhe informimesh, si për shembull Festivali do të diskutohet në X plenum, në propozimet e Kongresit etj. Ndërsa, kësaj here, nuk kishte nga këto porosi, thjesht na kërkoheshin këngë për rininë ku të përfshihej edhe klasa punëtore.

Partia nuk përmendej kurrkund. Kështu, këngët e përzgjedhura nuk do këndoheshin në dy variante si vitet e mëhershme, por vetëm me një këngëtarë. Përpos këtyre u lejuan për herë të parë që përveç Orkestrës Simfonike, të kishte dy formacione orkestrale, ai i Aleksandër Lalos dhe i Elbasanit me Alfons Balliçin. Këto dy formacione u shfaqën për herë të parë në një skenë, edhe pse më vonë u përsëritën, por në karakterin popullor.

Po kështu, u ngritën për herë të parë juri në rrethe, në të cilat nuk mungonin as intelektualët e as profesionistët. Ndërsa anëtarët e jurisë së Tiranës ishin kompetentë dhe krahas kësaj ishte edhe një juri me të rinj. Vlerësimet u bënë në bazë të vendimit të të gjitha jurive, dhe, siç ndodh zakonisht, edhe kësaj here nuk qenë reale. De facto deri në fund fituese ishte pretendente “Kafe Flora” e Agim Krajkës. Dhe pastaj juria e Tiranës i dha 100 pikë Pjetër Gacit me këngën “Kur vjen pranvera” kënduar nga Tonin Tërshana, e cila është quajtur kënga fituese. Një këngë që jeton akoma, pavarësisht periudhës që nuk u lejua të transmetohej ashtu, si “Kafe Flora” apo kënga ime “Mbrëmja e fundit” etj.

Nëse flasim për atë që ndodhte gjatë festivalit, si e përjetonit ju personalisht?

Duhet thënë se ndryshimi vërehej. Përpos formacioneve orkestrale, vendosjes në skenë të baletit “Halili dhe Hajria”, ishin veshjet disi më moderne, maksifundet, kostumet disi më modernë. Mandej u hap edhe rekuizita, dikush mori një zinxhir, dikush një element tjetër për ta pasuruar kostumografin. Madje, ajo që ka rënë sy në atë festival, sipas meje, ka qenë aspekti vizual, sepse anëtarët e Byrosë që ishin aty të pranishëm, nuk ishin asnjëri muzikant dhe aq më pak të kishin ndonjë kulturë në këtë drejtim. Nga ana tjetër është fakti i kësaj lirie, që ishte dhënë si grackë.

Në këtë festival nuk u bënë prova gjenerale, çka unë e kam biseduar më vonë dhe me Mihallaqin. Pra, jo rastësisht, puna iu la në dorë Fadil Paçramit që ishte sekretar i Komitetit të Partisë, Nikolla Zoraqit, që ishte udhëheqësi artistik i Festivalit. Mendoj se kjo, nga ana e Partisë, është bërë me tendencë. Madje, unë, duke parë të gjithë situatën, gjatë Festivalit, kur po bisedonim, thashë: “Çuna, se si po më duket ky Festivali i 11-të”. Mirëpo, fjala ime kishte shkuar në vesh të gruas së Manush Myftiyut, Nefos, e cila ishte drejtoreshë e Radios dhe më thërret në zyrë. “Çfarë ka, mor Shëngjergji, ky Festival, që ke thënë ‘sesi po më duket’?”,- më pyet. E kuptova që dikush kish shkuar e ia kish treguar bisedën. -Them se si po më duket… sepse unë për herë të parë po marrë pjesë, –i them. Po ajo duket se nuk e kishte marrë aq me shqetësim. “Është Festival për rininë”, më thotë. Mirëpo, pasi u dë, nua Festivali, si duket i kishin ardhur ndër mend fjalët e mia, më thërret përsëri e më thotë: “Pse nuk këmbëngule dhe pak Shëngjergji… paske pasur të drejtë!”.

Pra, ju po thoni se ajo çka e çoi Festivalin në “gijotinë” qe ana vizuale, a nuk kishte në krijimtari një tendencë të huaj?

Partia lart, të dërguarit e saj nga ana profesionale, nuk kishin haber. Përpos kësaj, Festivali i 11-të, nga ana e profesionalizmit dhe krijimtarisë, ishte më se shqiptar. “Tepria” është parë në paraqitjen skenike, anën vizuale, performancat gjatë këndimit, këngëtarët nuk rrinin më të ngurtë, lëviznin, po ashtu te formacionet. Kjo është “gracka” e krijuar, të cilën unë e kam përmendur shpesh, edhe pse protagonizmi i asaj që ndodhi, shpesh shkon në drejtim të gabuar. Është folur shpesh për Festivalin e 11-të, por rrallëherë është përmendur kompozitori Nikolla Zoraqi, që për mua ka merita të jashtëzakonshme, pasi e gjithë krijimtaria që përzgjodhi qe shqiptare, po ashtu edhe nga ana e redaksisë së teksteve, ku kanë bërë një seleksionim shumë të mirë të poezive.

Kur thoni që protagonizmi shpesh nuk shkon tek ata që e meritojnë, lidhur me Festivalin e 11-të, çfarë nënkuptoni?

Në një Festival apo edhe në shumë aktivitete të tjera muzikore, trungu është muzika dhe ata që e krijojnë atë: kompozitorët, poetët, këngëtarët, orkestra e në fund prezantuesit. Në këtë rast duket sikur hierarkia e meritokracisë është përmbysur. Unë mendoj se i është dhënë më shumë peshë sesa duhet lidhur me këtë ngjarje dy prezantuesve, qoftë Edi Luarasit, ashtu edhe Bujar Kapexhiut. Këta dy emra që unë përmenda, janë pa dyshim personalitete të artit. Kapexhiu është një figurë shumëdimensionale, regjisor, skenarist, aktor, karikaturist, është një multiartist i kompletuar, ndërsa Edi është pa dyshim një zonjë e skenës, aktore e mrekullueshme, por nuk qenë ata protagonistët e atij Festivali.

Protagonistët janë kompozitorët, këngëtarët, poetët etj. Dua të them se disa njerëz nuk u dë, nuan për shkak të këtij Festivali, por qenë të piketuar për t’u dë, nuar dhe ky festival qe rruga për të ekz, ekutuar planet e menduara më herët. “Faji” apo “kr, imi” nuk qe Festivali i 11-të. Nëse kjo do të ishte e vërteta, do të kishim hyrë të gjithë në bu, rg. Sigurisht që mua më dhemb për rininë e Sherif Merdanit, për jetën e Todi Lubonjës, dënimin e Fadil Paçramit e të tjerëve… Këto janë kr, ime. Të dënosh artistët me bu, rg, për krijimtari është kr, im, por dënimet e këtyre njerëzve nuk duhet të marrin një peshë kaq të vogël, sepse duket sikur themi se arsyeja, për të cilën u dë, nuan, është fare e pavlerë.

Mihallaq Luarasi, Sherif Merdani, Nikolla Zoraqi, janë figura madhështore dhe kushdo që e ka jetuar atë epokë, e veçanërisht këtë ngjarje, e kupton se dënimi për Festivalin e 11-të është një absurditet. Por cilado qoftë arsyeja që çoi në dënimin e këtyre personaliteteve, mbetet fakti se të dënosh artistët është kr, im i shumëfishtë. Artisti, shkrimtari, kompozitori, njerëzit e artit e kulturës janë munduar me shpirt që t’i japin kënaqësi popullit në atë varfëri jetike që kish hedhur rrënjë dhe t’i dënosh për një frazë si “s’ka patate”, apo absurditete të tjera, është çnjerëzore… Në këtë kontekst regjimi i Enver Hoxhës ka bërë kr, ime. S’po prek aspektet e tjera, por në art Enver Hoxha ka bërë kr, ime ndaj artistëve.

Si e kujtoni momentin “e gjykimit”, kur Partia nisi t’ju kritikojë për këngët e Festivalit në Plenum e të kryente kr, ime me justifikimin se po dënonte të tilla?

Kur u dë, nua Festivali i 11-të, në mars të vitit 1974, në takimin që bëri Ramiz Alia me të gjithë pjesëmarrësit, u mbajt një referat nga Zhani Ciko, ku “u bëmë për një lekë”. Nuk di të them nëse qe ai që e shkroi, nëse ishin mendimet e tij apo të dikujt tjetër, mirëpo fakti është se ne e dëgjuam nga Ciko. Madje, puna arriti deri aty, sa nuk kursyen as Çesk Zadenë… Në atë mbledhje kujtoj se një nga momentet më kulminanet ka qenë kur kritiku i artit, Spiro Kalemi, ka vendosur në magnetofon kasetën e Adriano Çelentanos dhe këngën e Françesk Radit për të bërë krahasimin. Ajo mbledhje ka qenë një tmerr për të gjithë ne.

Po reagimin e Ramiz Alisë, a e kujtoni?

Ramiz Alia foli gjatë duke mbajtur qëndrim kritik. Nga fjalët e tij, në mend më kanë mbetur ato që i tha Çesk Zadesë. “Edhe ti, mor Çesk Zadeja, na bërë këngë të tilla…”, i tha kompozitorit. Zadeja kishte kompozuar këngën “Shoqja ime më e mirë”, të cilën e këndoi Dorian Nini. Pra, ishim në një situatë të tillë ku e kuptonim qartë, se kur nuk kursehej as Çesk Zadeja, ne të tjerët mund të prisnim gjithçka.

Po media si e pasqyronte ngjarjen, para dhe post Festivalit?

Fillimisht e lavdëroi, pra, flitej me entuziazëm për këtë festival për rininë. Në janar të atij viti, edhe vetë Çesk Zadeja shkroi një artikull te “Zëri i Popullit”, ku lavdëronte festivalin. U lavdërua, u lavdërua dhe pastaj, sigurisht, që as media nuk mund të shpëtonte nga çoroditja e njerëzve të Partisë, kryesisht prej ndikimit të Ramiz Alisë. Edhe kjo ka të bëjë me planifikimin e mëhershëm për të dë, nuar elementë të caktuar, si në art, ashtu edhe në fushat e tjera. E gjitha kjo ishte e mirëplanifikuar për ta mbajtur popullin në trysni.

Përmendët disa herë ndikimin e Ramiz Alisë, mendoni se është ai shkaktari kryesor i asaj që ndodhi, flas këtu veçanërisht për dënimet në art e kulturë apo Enver Hoxha?

Sipas meje, ishte Ramiz Alia ai që e dënoi Festivalin e 11-të, si dhe “Njollat e murrme” të Korçës.

Po roli i Enver Hoxhës në gjithë këtë situatë, cili qe?

Enver Hoxha dilte rrallë në televizion dhe nuk shkruante ndonjëherë në gazetë me emrin e tij. Madje, nga ajo që përflitej, ai, në ‘73-shin, pat pësuar një infarkt dhe thonë se nuk qe në gjendje të merrej me të gjitha këto.

Nga sektorët që përmendëm, Ramiz Alia u kujdes për artin, dhe jam i bindur se qe ai shkaktari kryesor që mbolli shkatërrimin. E ka mbuluar edhe Manush Myftiu, i cili, i pranishëm në një nga këto mbledhjet, u ndal tek aspekti vizual i Festivalit, e kujtoj se ndër të tjera tha: “Po mirë, këto minifundet deri te gjuri dhe pranohen e mbase pëlqehen, po mos i ngrini katër pesë gishta sipër gjurit, se nuk kanë më lezet”…

Dënime ndodhën edhe në fusha të tjera si, në ekonomi, ushtri, politikë etj., ku ‘prenë’ dhe koka të mëdha si Beqir Balluku, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi etj. Për të arritur synimin, u krijuan dhe grupet armiqësore, që Partia në momentin e duhur i pati në gatishmëri./ PANORAMA.al

error: Content is protected !!